Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC368) của Dr. Nisha Ahuja tập trung vào việc đào tạo nhân viên tuyến đầu tại phòng mổ (OT - Operating Theater) về các quy trình vô khuẩn, xử lý dụng cụ và phòng ngừa nhiễm khuẩn vết mổ (SSI - Surgical Site Infection). Mục tiêu cốt lõi là thiết lập văn hóa an toàn, đảm bảo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vô khuẩn để bảo vệ thị lực bệnh nhân.
Phân vùng phòng mổ và kiểm soát lưu thông
Hệ thống phòng mổ được chia thành bốn vùng chính để kiểm soát nhiễm khuẩn. Vùng ngoài (vùng bảo vệ) không yêu cầu trang phục đặc biệt và không hạn chế lưu thông. Vùng đệm hoặc vùng bán vô khuẩn bao gồm khu vực thay đồ, khu vực rửa tay (scrub area), khu vực hồi tỉnh và khu vực tiếp nhận bệnh nhân; tại đây, nhân viên và bệnh nhân phải thay trang phục phù hợp (mũ, khẩu trang, giày chuyên dụng). Vùng vô khuẩn bao gồm hành lang sạch và khu vực mổ chính, nơi lưu thông bị hạn chế nghiêm ngặt, tối đa năm người bao gồm cả nhân viên vô khuẩn. Trang phục đầy đủ (mũ, khẩu trang, găng tay, áo choàng) là bắt buộc. Cần hạn chế tối đa việc mở cửa để duy trì áp lực dương trong phòng mổ và giảm thiểu ô nhiễm không khí.
Quy trình rửa tay ngoại khoa
Rửa tay ngoại khoa (surgical hand wash) là bước then chốt để giảm vi sinh vật trên tay. Quy trình bao gồm sử dụng xà phòng và bàn chải cho lần rửa đầu tiên trong ngày, tuân thủ sáu bước của WHO với thời gian tiếp xúc từ 3 đến 5 phút. Cần có đồng hồ tại khu vực rửa tay để đảm bảo thời gian. Sau khi rửa, tay phải được làm khô kỹ bằng khăn vô khuẩn (ưu tiên hai khăn cho hai tay hoặc dùng hai đầu của một khăn). Sau đó, có thể sát khuẩn tay bằng Sterillium hoặc cồn isopropyl trước khi mặc áo và đeo găng.
Quy tắc trường vô khuẩn và xử lý dụng cụ
Nhân viên cần hiểu rõ ranh giới giữa vùng vô khuẩn và không vô khuẩn. Khu vực từ vai đến thắt lưng, bề mặt khay dụng cụ vô khuẩn và phần trên của khăn trải được coi là vô khuẩn; khu vực thấp hơn 12 inch so với mặt bàn được coi là không vô khuẩn. Khi mở gói dụng cụ, nhân viên không vô khuẩn phải kiểm tra hạn sử dụng, chỉ số chỉ thị và tính toàn vẹn của gói. Trong quá trình phẫu thuật, dụng cụ nên được chuyển qua vùng trung tính để tránh tổn thương do kim đâm. Tránh làm rơi hoặc va chạm dụng cụ, bảo vệ các đầu nhọn và sử dụng thảm silicone để bảo vệ dụng cụ trên khay.
Quy trình xử lý và tiệt khuẩn dụng cụ
Quy trình xử lý dụng cụ gồm năm bước: khử nhiễm, kiểm tra, đóng gói, tiệt khuẩn và lưu trữ. Dụng cụ sau mổ cần được rửa ngay để tránh khô, các ống thông (cannulas) và lòng ống phải được xả sạch. Chất tẩy rửa phải là loại không enzyme và không ăn mòn để tránh rỉ sét hoặc rỗ bề mặt. Máy làm sạch siêu âm (ultrasonic cleaner) nên được sử dụng ít nhất một lần mỗi ngày. Sau khi làm sạch, dụng cụ được kiểm tra dưới kính lúp, đóng gói trong túi chuyên dụng, dán nhãn đầy đủ (ngày, nội dung, người xử lý) và sử dụng các chỉ số chỉ thị (vật lý, hóa học, sinh học) để xác nhận quá trình tiệt khuẩn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Số vùng trong OT | 4 vùng |
| Giới hạn nhân sự vùng vô khuẩn | Tối đa 5 người |
| Thời gian rửa tay ngoại khoa | 3 đến 5 phút |
| Nhiệt độ phòng mổ chính | 18 đến 26 độ C |
| Nhiệt độ khu vực lưu trữ | 25 đến 30 độ C |
| Độ ẩm phòng mổ | 20 đến 60% |
| Thời gian lưu trữ hồ sơ autoclave | 5 đến 10 năm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để phòng ngừa viêm nội nhãn (endophthalmitis), một biến chứng hiếm gặp (<1%) nhưng có hậu quả nghiêm trọng. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp chi tiết về các loại hóa chất cụ thể ngoài cồn isopropyl và glutaraldehyde.
Các bước thay đổi thực hành:
- Thiết lập và duy trì bảng kiểm (checklist) an toàn phòng mổ và bộ công cụ phòng ngừa SSI.
- Sử dụng các tài liệu hướng dẫn (job aids) được ép nhựa tại khu vực rửa tay và khu vực làm sạch để nhân viên dễ dàng tra cứu.
- Thực hiện kiểm tra định kỳ bằng chỉ số sinh học (biological indicator) hàng tuần cho autoclave và mỗi lần cho ETO.
- Khuyến khích nhân viên báo cáo các sự cố suýt sai sót (near miss) để cải thiện quy trình.
- Đảm bảo tất cả các báo cáo kiểm định (HEPA, autoclave, nước) được lưu trữ và thực hiện bởi bên thứ ba.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Nisha Ahuja, 2026, Training Frontline Ot Staff in Sterility, Instrument Handlin, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: HUyWKGG6xuc.