Bệnh Coats: Đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và hướng xử trí

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Bệnh Coats, được mô tả lần đầu vào năm 1908, là một bệnh lý mạch máu võng mạc tự phát đặc trưng bởi tình trạng giãn mạch, xơ cứng mạch và xuất tiết dịch dưới võng mạc. Bệnh thường gặp ở nam giới, với 2/3 số ca phát hiện trước 10 tuổi, mặc dù độ tuổi khởi phát có thể dao động từ 1 đến 70 tuổi.

Dịch tễ và cơ chế bệnh sinh

Bệnh Coats có xu hướng gặp ở nam giới nhiều hơn nữ giới, với tỷ lệ được ghi nhận trong y văn là 3:1, tuy nhiên thực tế lâm sàng tại Việt Nam có thể ghi nhận tỷ lệ nam giới chiếm ưu thế cao hơn (9/10 ca). Cơ chế bệnh sinh chính xác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn, nhưng đặc trưng là sự giãn mạch máu võng mạc, dẫn đến thoát dịch và máu ra ngoài, gây phù và xuất tiết cứng. Các xuất tiết này thường nằm ở lớp sâu của võng mạc. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể tiến triển thành bong võng mạc và các biến chứng nặng nề khác.

Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán

Triệu chứng lâm sàng thường gặp nhất là đồng tử trắng (leukocoria), đặc biệt ở trẻ em. Thị lực giảm có thể xảy ra do bong võng mạc hoặc phù hoàng điểm. Nhiều trường hợp bệnh được phát hiện tình cờ khi khám sàng lọc tật khúc xạ. Khi soi đáy mắt, bác sĩ có thể thấy các mạch máu giãn, xuất tiết cứng màu vàng nằm ở lớp sâu, và có thể có xuất huyết võng mạc. Chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography) là phương pháp có giá trị nhất để chẩn đoán xác định, giúp quan sát rõ các phình mạch và vùng thiếu máu võng mạc. Siêu âm (ultrasound) được chỉ định khi môi trường trong suốt bị đục hoặc bệnh nhân không phối hợp, giúp đánh giá tình trạng bong võng mạc và các tổn thương kèm theo.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Năm mô tả lần đầu1908
Độ tuổi thường gặp6-18 tuổi
Tỷ lệ nam/nữ3:1 (y văn), 9/10 (thực tế tại Việt Nam)
Phương pháp chẩn đoán hình ảnhSoi đáy mắt, chụp mạch huỳnh quang, siêu âm
Bình luận: Việc chẩn đoán phân biệt bệnh Coats với U nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) là cực kỳ quan trọng, đặc biệt ở trẻ em. Sự nhầm lẫn có thể dẫn đến hướng xử trí sai lầm. Tác giả nhấn mạnh cần kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán hình ảnh để loại trừ các bệnh lý ác tính.

Phân giai đoạn và chẩn đoán phân biệt

Bệnh được phân giai đoạn để định hướng điều trị. Giai đoạn 1 chỉ có giãn mạch võng mạc mà chưa có xuất tiết, đây là giai đoạn sớm và có tiên lượng điều trị tốt nhất. Giai đoạn 2a có giãn mạch và xuất tiết ngoài vùng hoàng điểm. Giai đoạn 3 bao gồm bong võng mạc do dịch. Giai đoạn cuối (giai đoạn 3b) là bong võng mạc toàn bộ, thường có tiên lượng điều trị kém. Cần chẩn đoán phân biệt với U nguyên bào võng mạc, bệnh võng mạc đái tháo đường, và bệnh võng mạc trẻ đẻ non (retinopathy of prematurity). Đặc biệt, cần chú ý đến các dấu hiệu như canxi hóa trên CT scan để loại trừ U nguyên bào võng mạc.

Điều trị

Các phương pháp điều trị cơ bản bao gồm laser quang đông (laser photocoagulation) vùng võng mạc thiếu máu và phù mạch. Lạnh đông (cryotherapy) được áp dụng cho các trường hợp xuất tiết nhiều, phình mạch lớn hoặc khi không thể thực hiện laser, đặc biệt ở trẻ nhỏ không phối hợp. Trong các trường hợp nặng có bong võng mạc hoặc tăng sinh xơ, cần kết hợp các phương pháp phẫu thuật khác. Điều trị sớm ở giai đoạn 1 mang lại hiệu quả cao nhất trong việc bảo tồn thị lực.

  • Luôn kiểm tra kỹ vùng võng mạc chu biên khi phát hiện xuất tiết võng mạc.
  • Chụp mạch huỳnh quang là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định và hướng dẫn điều trị.
  • Cần chẩn đoán phân biệt chặt chẽ với U nguyên bào võng mạc ở trẻ em.
  • Điều trị laser hoặc lạnh đông sớm ở giai đoạn 1 giúp cải thiện tiên lượng thị lực.
  • Theo dõi sát bệnh nhân để phát hiện sớm các biến chứng như bong võng mạc.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2022, BỆNH COATS, YouTube, Video ID: fWeX6Oo4NP0, 02:06:12.

Xem thêm