Quản lý phẫu thuật lỗ hoàng điểm: Từ bóc màng giới hạn trong đến các kỹ thuật vạt ILM nâng cao

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Lỗ hoàng điểm nguyên phát thường gặp ở người lớn tuổi với tỷ lệ mắc ở mắt đối diện dao động từ 5% đến 7% và có sự ưu thế rõ rệt ở đối tượng nữ giới. Trong hội nghị thường niên năm 2023, GS. Ahmed Abdel Baki trình bày các định hướng phẫu thuật từ bóc màng giới hạn trong cơ bản đến kỹ thuật vạt đa lớp cho lỗ hoàng điểm kích thước lớn.

Dịch tễ học và sinh bệnh học lỗ hoàng điểm

Lỗ hoàng điểm (macular hole) là tổn thương màng lưới vùng hoàng điểm với cơ chế bệnh sinh cốt lõi xuất phát từ sự co kéo dịch kính hố hoàng điểm (vitreomacular traction - VMT). Quá trình co kéo tiếp diễn gây tách và mất liên tục các lớp võng mạc cảm thụ tại hố hoàng điểm. Dữ liệu lâm sàng ghi nhận tỷ lệ bị tổn thương ở mắt thứ hai đối diện đạt khoảng 5% đến 7%. Bệnh lý xuất hiện phổ biến hơn ở nữ giới và nhóm bệnh nhân lớn tuổi.

Phân loại kích thước và vai trò của bóc màng giới hạn trong

Trong phẫu thuật cắt dịch kính, mốc kích thước 400 micron được sử dụng để phân loại lỗ hoàng điểm nhỏ (< 400 micron) và lỗ hoàng điểm lớn (> 400 micron). Màng giới hạn trong (internal limiting membrane - ILM) đóng vai trò như một giàn giáo duy trì lực co kéo bề mặt võng mạc. Thủ thuật bóc ILM đã trở thành quy trình can thiệp chuẩn mực giúp giải phóng hoàn toàn lực co kéo tiếp tuyến, tạo điều kiện cho sự di lệch các tế bào glia và thúc đẩy quá trình đóng lỗ hoàng điểm.

Dụng cụ, thuốc nhuộm và chất thay thế dịch kính trong phẫu thuật

Để tối ưu hóa quá trình bóc ILM, việc sử dụng thuốc nhuộm sinh học là bắt buộc. Thuốc nhuộm Brilliant Blue G (BBG) hoặc dạng phối hợp Membrane Blue được ưu tiên lựa chọn rộng rãi nhờ tính an toàn cho võng mạc. Kỹ thuật tạo mép ILM đầu tiên có thể áp dụng dụng cụ phẫu thuật như vi kẹp, Tano scraper hoặc kim phẫu thuật. Sau khi bóc ILM và phẫu thuật cắt dịch kính, chất thay thế dịch kính được bơm vào buồng dịch kính. Các loại khí nén bao gồm sulfur hexafluoride (SF6) có thời gian tồn tại ngắn, perfluoropropane (C3F8) cho tác dụng kéo dài, hoặc không khí. Việc duy trì tư thế nằm sấp sau phẫu thuật là bắt buộc nhưng thường gây khó khăn và giảm sự tuân thủ ở một số bệnh nhân.

Các kỹ thuật vạt màng giới hạn trong nâng cao

Đối với các lỗ hoàng điểm kích thước lớn (> 400 micron) hoặc tái phát, kỹ thuật bóc ILM thông thường không đạt tỷ lệ đóng lỗ tối ưu. Kỹ thuật vạt ILM lật ngược được phát triển nhằm giữ lại một phần vạt ILM kết nối với mép lỗ và lật che phủ lên phễu hoàng điểm, kích thích sự tăng sinh tế bào glia. Các biến thể khác bao gồm vạt cuống thái dương giúp giảm nguy cơ tổn thương võng mạc phía mũi, và kỹ thuật vạt đa lớp do GS. Hassan Mortada đề xuất. Trong kỹ thuật vạt đa lớp, nhiều mảnh vạt ILM được gấp đè lên nhau như một bao thư để lấp đầy khuyết xương võng mạc. Phẫu thuật viên có thể sử dụng chất nhầy hoặc perfluorocarbon lỏng hỗ trợ cố định vạt trải phẳng trước khi tiến hành trao đổi khí - dịch.

Chỉ số / Yếu tố lâm sàngGiá trị / Mô tả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc ở mắt thứ hai5% đến 7%, báo cáo diễn văn hội nghị
Phân loại lỗ hoàng điểm lớnKích thước > 400 micron, chỉ định kỹ thuật vạt ILM
Thuốc nhuộm ILM thường dùngBrilliant Blue G (BBG), Membrane Blue
Loại khí chèn buồng dịch kínhSF6, C3F8 hoặc không khí
Cỡ mẫu nghiên cứutài liệu không nêu
Thời gian theo dõi trung bìnhtài liệu không nêu

Bình luận: Báo cáo lâm sàng của GS. Ahmed Abdel Baki cung cấp cái nhìn tổng quan có giá trị thực hành cao về chiến lược phẫu thuật lỗ hoàng điểm. Việc chuyển dịch từ bóc ILM đơn thuần sang áp dụng linh hoạt các kỹ thuật vạt ILM (lật ngược, cuống thái dương, đa lớp) phản ánh xu hướng cá thể hóa điều trị nhằm tối ưu hóa tỷ lệ đóng lỗ giải phẫu trên các ca khó (> 400 micron). Tuy nhiên, tài liệu này là bài trình bày tổng quan diễn văn hội nghị, không báo cáo cỡ mẫu (n), giá trị p hay khoảng tin cậy CI cụ thể, do đó mức độ bằng chứng khoa học dừng lại ở mức khuyến cáo chuyên gia.

  • Đánh giá chính xác đường kính lỗ hoàng điểm trên OCT để phân loại mốc 400 micron trước khi quyết định phương pháp xử lý ILM.
  • Ưu tiên sử dụng kỹ thuật vạt ILM lật ngược hoặc vạt đa lớp đối với các trường hợp lỗ hoàng điểm kích thước lớn (> 400 micron) hoặc lỗ tái phát.
  • Sử dụng thuốc nhuộm BBG an toàn để nhận diện rõ ranh giới màng giới hạn trong trước khi tạo mép bóc.
  • Cân nhắc ứng dụng chất nhầy tạm thời để cố định vạt ILM vị trí trung tâm trong quá trình trao đổi khí - dịch.

Tài liệu tham khảo:

Ahmed Abdel Baki, 2024, Surgical Management of Macular Holes, Ophthalmology Department Cairo University Annual Conference 2023, Video ID: yDiyfzWq6x4.

Xem thêm