Bài giảng tại AIOC 2026, chủ đề "Horror Stories in Infectious Uveitis" của Dr. Jyotirmay Biswas, trình bày hai ca lâm sàng phức tạp với diễn tiến bệnh lý không điển hình, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân biệt và theo dõi sát sao trong thực hành nhãn khoa. Các ca bệnh này minh họa những tình huống lâm sàng khó khăn mà bác sĩ có thể gặp phải, nơi các chẩn đoán ban đầu có thể bị thách thức bởi diễn tiến bệnh lý không lường trước được.
Ca lâm sàng 1: Viêm củng mạc hoại tử và lao hệ thống
Bệnh nhân nữ, 52 tuổi, tiền sử viêm khớp dạng thấp (rheumatoid arthritis), nhập viện với hình ảnh viêm củng mạc nốt (nodular scleritis). Thị lực ban đầu là 6/6 ở cả hai mắt. Bệnh nhân được điều trị bằng viên nén indomethacin giải phóng kéo dài 75 mg, 2 lần/ngày. Sau vài tuần, bệnh nhân mất dấu theo dõi và quay lại với tình trạng viêm củng mạc hoại tử (necrotizing scleritis) kèm theo tổn thương dạng áp xe. Điều trị bằng steroid tại chỗ không đáp ứng, sau đó bổ sung cyclophosphamide 100 mg/ngày. Dù đã tiêm tĩnh mạch methylprednisolone (IVMP) 1 g/ngày trong 3 ngày, tình trạng đau dữ dội vẫn kéo dài. Sau 3 tháng, bệnh nhân mất thị lực hoàn toàn (no light perception) và phải thực hiện phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu (enucleation). Kết quả mô bệnh học cho thấy viêm u hạt (granulomatous inflammation) với sự thâm nhiễm lan tỏa của tế bào lympho và tế bào khổng lồ. Nhuộm đặc biệt phát hiện trực khuẩn kháng acid (acid-fast bacilli) và PCR dương tính với Mycobacterium tuberculosis (các vùng MPB64 và IS6110). Bệnh nhân sau đó được chẩn đoán lao hệ thống (neuro TB) và tử vong sau 1 năm.
Ca lâm sàng 2: U lympho tế bào T nguyên phát tại mắt
Bệnh nhân nam, 47 tuổi, từ Bangladesh, giảm thị lực tiến triển nhanh ở mắt phải trong 2 tháng. Chẩn đoán ban đầu là viêm màng bồ đào do sarcoidosis, đã điều trị bằng IVMP 1 g/ngày trong 3 ngày và tiếp tục steroid đường uống. Khi thăm khám, bệnh nhân có sưng gai thị, viêm mạch võng mạc xuất huyết và viêm mạch võng mạc tắc nghẽn (occlusive retinal vasculitis). Xét nghiệm ACE huyết thanh là 9,5 đơn vị. Chụp OCT cho thấy tổn thương võng mạc toàn bộ lớp kèm viêm dịch kính (vitritis). Sinh thiết dịch kính và võng mạc cho thấy sự hiện diện của các tế bào lympho bất thường với nhiều hình ảnh phân bào. Hóa mô miễn dịch (immunohistochemistry) cho thấy CD20 âm tính, CD3 dương tính, chỉ số tăng sinh KI67 đạt 30%, CD68 dương tính một phần, CD56 âm tính. Chẩn đoán xác định là u lympho tế bào T (T-cell lymphoma). PET scan toàn thân cho thấy tổn thương tại hốc mắt trái và nghi ngờ di căn đùi. Bệnh nhân không tuân thủ phác đồ hóa trị và sau đó mất thị lực cả hai mắt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ca lâm sàng 1: Tuổi | 52 tuổi |
| Ca lâm sàng 1: Điều trị ban đầu | Indomethacin 75 mg, 2 lần/ngày |
| Ca lâm sàng 1: Điều trị bổ sung | Cyclophosphamide 100 mg/ngày |
| Ca lâm sàng 1: Liều IVMP | 1 g/ngày trong 3 ngày |
| Ca lâm sàng 2: Tuổi | 47 tuổi |
| Ca lâm sàng 2: Chỉ số ACE | 9,5 đơn vị |
| Ca lâm sàng 2: Chỉ số KI67 | 30% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ca bệnh này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sinh thiết sớm trong các trường hợp viêm màng bồ đào không đáp ứng với điều trị thông thường. Việc chẩn đoán nhầm lao hoặc u lympho là những "bẫy" lâm sàng (pitfalls) nguy hiểm, đặc biệt ở các vùng dịch tễ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp phác đồ hóa trị chi tiết cho u lympho tế bào T.
- Luôn cân nhắc chẩn đoán lao trong các trường hợp viêm củng mạc không đáp ứng điều trị tại các vùng dịch tễ.
- Sinh thiết sớm là bắt buộc đối với các trường hợp nghi ngờ u lympho nội nhãn (PVRL - Primary Vitreoretinal Lymphoma).
- Hóa mô miễn dịch là tiêu chuẩn vàng để phân loại các loại u lympho tế bào T.
- Theo dõi sát sao các bệnh nhân có tiền sử bệnh tự miễn đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Jyotirmay Biswas, 2026, Horror Stories in Infectious Uveitis, AIOC 2026 IC50, Video ID: bgpyBgpFxyc.