Quản lý đục thủy tinh thể cực sau và nhân cứng: Kỹ thuật và chiến lược phẫu thuật

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC492 với chủ đề "Rings, Hooks, Expanders & Hard Rocks Tools & Tips for Tough Phacos" đã cung cấp các chiến lược phẫu thuật cho những trường hợp đục thủy tinh thể phức tạp. Đục thủy tinh thể cực sau (Posterior Polar Cataract - PPC) là tình trạng đục bẩm sinh hoặc phát triển, thường liên quan đến bao sau mỏng hoặc khiếm khuyết, với nguy cơ rách bao sau (Posterior Capsule Rupture - PCR) được báo cáo trong nghiên cứu của Osher là khoảng 30-40%.

Đục thủy tinh thể cực sau (PPC)

Phân loại PPC theo Wasawada bao gồm các dạng tĩnh và tiến triển. Phân loại theo tác giả bao gồm 4 độ: độ 1 (PPC kèm đục dưới bao sau), độ 2 (hình ảnh vòng), độ 3 (các đốm trắng đậm ở rìa, thường kèm bao sau mỏng hoặc khiếm khuyết), và độ 4 (kết hợp độ 1-3 với xơ cứng nhân). Trước phẫu thuật, cần thăm khám kỹ bằng đèn khe (slit lamp) để nhận diện sớm, tư vấn cho bệnh nhân về nguy cơ biến chứng và khả năng phục hồi thị lực chậm. Trong phẫu thuật, cần tạo đường xẻ bao (capsular access) cân tâm tốt; nếu quá nhỏ sẽ gây ứ đọng dịch, nếu quá lớn sẽ gây khó khăn cho việc đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) vào túi bao.

Kỹ thuật phẫu thuật PPC

Hydrodissection nên được thực hiện thận trọng, có thể chọn hydrodissection từng phần hoặc nhiều góc với lượng dịch nhỏ để tránh sóng dịch truyền qua bao sau. Hydrodelineation giúp tách các lớp nhân an toàn. Cần ưu tiên kỹ thuật chop, tránh xoay nhân ở giai đoạn đầu và duy trì ổn định tiền phòng bằng chất nhầy (viscoelastic). Việc tiêm chất nhầy phân tán (dispersive) qua cổng phụ trước khi rút đầu dò phaco giúp duy trì ổn định tiền phòng. Không nên đánh giá quá cao độ bền của bao sau, luôn coi bao sau là cấu trúc mỏng manh ngay cả khi trông còn nguyên vẹn.

Quản lý rách bao sau (PCR)

Khi xảy ra PCR, cần giữ bình tĩnh, không thao tác quá mức. Nếu nhân đã rơi vào dịch kính, cần thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) phù hợp và hút vỏ dựa trên sự hỗ trợ của bao (rexis support) để đặt IOL 3 mảnh vào rãnh (sulcus). Dấu hiệu nhận biết sớm PCR bao gồm dấu hiệu "pupil snapback" hoặc sự rung động của các mảnh nhân. Việc sử dụng triamcinolone để nhuộm dịch kính giúp đánh giá hoàn tất quá trình cắt dịch kính. Luôn kiểm tra máy phaco trước khi tiếp tục phẫu thuật.

Quản lý nhân cứng (Hard Cataracts)

Nhân cứng được định nghĩa là nhân xơ cứng độ 4-5, thường có màu nâu đến đen. Thách thức bao gồm nhu cầu năng lượng siêu âm cao, thời gian phẫu thuật kéo dài, nguy cơ mất tế bào nội mô và rách bao sau cao. Nguyên tắc là điêu khắc ít, gãy nhân cơ học nhiều, luôn giữ vị trí trung tâm và sử dụng chân không (vacuum) thông minh. Cần thiết lập áp lực nội nhãn (IOP) cao hơn, từ 50-65 mmHg, và chiều cao chai dịch truyền từ 90-110 cm để bảo vệ bao.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Nguy cơ PCR trong PPC (Osher)30-40%
IOP trong phẫu thuật nhân cứng50-65 mmHg
Chiều cao chai dịch truyền90-110 cm
Tốc độ cắt tối đa (vitrectomy)4.000 lần/phút
Vacuum cho fine gauge retractor400 mmHg
Vacuum cho 20/22 gauge retractor200 mmHg hoặc thấp hơn
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như "stop and chop" và việc sử dụng chất nhầy để bảo vệ nội mô là những chiến lược then chốt trong phẫu thuật nhân cứng. Việc chuyển đổi sang mổ ngoài bao (SICS) không nên bị coi là thất bại mà là một chiến lược cứu vãn an toàn cho mắt.
  • Luôn duy trì ổn định tiền phòng bằng chất nhầy và kiểm soát dịch truyền.
  • Ưu tiên kỹ thuật gãy nhân cơ học thay vì điêu khắc quá mức để giảm năng lượng siêu âm.
  • Nhận diện sớm các dấu hiệu rách bao sau như "pupil snapback" để xử trí kịp thời.
  • Sử dụng triamcinolone để nhuộm dịch kính khi cần thiết nhằm đảm bảo cắt dịch kính triệt để.
  • Luôn có kế hoạch dự phòng cho việc đặt IOL vào rãnh hoặc chuyển đổi sang SICS khi gặp biến chứng.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, IC492 Rings, Hooks, Expanders & Hard Rocks Tools & Tips for Tough Phacos, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm