Các kỹ thuật phong bế thần kinh thân mình (truncal blocks) đóng vai trò quan trọng trong quản lý đau chu phẫu và đau mạn tính, với sự phát triển mạnh mẽ nhờ ứng dụng siêu âm (ultrasound guidance). Chương 83 trong tài liệu Postoperative Pain Management (2018) cung cấp tổng quan về các kỹ thuật phong bế paravertebral (PV), liên sườn (intercostal), thần kinh ngực (pectoral nerve), trên vai (suprascapular), bẹn (ilioinguinal/iliohypogastric) và mặt phẳng cơ bụng (transversus abdominis plane - TAP).
Phong bế Paravertebral (PV)
Khoang PV là một vùng hình nêm nằm cạnh cột sống, chứa chuỗi giao cảm, rễ thần kinh sống, mỡ và mạch máu liên sườn. Kỹ thuật truyền thống sử dụng phương pháp mất sức cản (loss-of-resistance) với kim Tuohy, trong khi siêu âm giúp xác định vị trí mỏm ngang (transverse process - TP) và màng phổi. Một mũi tiêm 15 mL có thể cung cấp giảm đau trên 3–4.6 khoang da (dermatomes). Các biến chứng bao gồm tràn khí màng phổi (tỉ lệ lên tới 0.5%), chọc vào mạch máu (tỉ lệ lên tới 3.8%) và phong bế ngoài màng cứng đơn phương (70% bệnh nhân). Thông tin theo [Rahangdale et al., 2018]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
Phong bế thần kinh liên sườn
Thần kinh liên sườn nằm giữa cơ liên sườn trong cùng và màng phổi. Kỹ thuật này thường được thực hiện tại góc sườn, nơi xương sườn dày khoảng 8 mm. Một nghiên cứu xác định thần kinh nằm ở vị trí dưới sườn chỉ trong 17% trường hợp, trong khi vị trí giữa sườn chiếm 73%. Phong bế đơn liều cung cấp giảm đau trong 6–8 giờ. Các biến chứng nguy hiểm bao gồm gây tê tủy sống toàn bộ (total spinal anesthesia) do tiêm vào bao màng cứng và ngộ độc thuốc tê do hấp thu nhanh từ khoang liên sườn giàu mạch máu.
Phong bế thần kinh ngực (Pecs blocks)
Pecs block bao gồm hai loại: loại I (giữa cơ ngực lớn và ngực bé) và loại II (giữa cơ ngực bé và cơ răng trước). Kỹ thuật này hiệu quả trong phẫu thuật đặt túi ngực và đoạn nhũ cải biên. So với phong bế PV, Pecs block cho thấy kết quả tốt hơn về điểm đau và tiêu thụ morphine sau phẫu thuật. Liều lượng thường dùng là 10 mL thuốc tê cho Pecs I và 20 mL cho Pecs II.
Phong bế thần kinh trên vai (SSNB)
SSNB được chỉ định cho đau vai cấp và mạn tính. Trong nghiên cứu trên 34 bệnh nhân đông cứng vai, 10 mL bupivacaine 0.5% tiêm hàng tuần trong 3 tuần giúp giảm 64% điểm đau McGill sau 1 tháng. Một nghiên cứu khác trên 83 bệnh nhân cho thấy cải thiện đáng kể điểm VAS và chỉ số đau vai. Biến chứng tràn khí màng phổi xảy ra ở dưới 1% trường hợp.
Phong bế thần kinh bẹn (Ilioinguinal và Iliohypogastric)
Các thần kinh này xuất phát từ rễ T12-L1. Phong bế thường được thực hiện cho phẫu thuật thoát vị bẹn. Nghiên cứu trên 60 nam giới cho thấy giảm đau đáng kể tại phòng hồi tỉnh (PACU). Tuy nhiên, một nghiên cứu mù đôi năm 2012 cho thấy phong bế dưới siêu âm không tạo ra sự khác biệt trong chẩn đoán hoặc điều trị đau mạn tính sau phẫu thuật thoát vị.
Phong bế mặt phẳng cơ bụng (TAP block)
TAP block tiếp cận qua tam giác Petit, nhắm vào các thần kinh T7-L1. Thường sử dụng 15–20 mL thuốc tê mỗi bên. Kỹ thuật này không có tác dụng giảm đau nội tạng. Các ứng dụng mới bao gồm phong bế tiêu hủy thần kinh (neurolytic block) bằng cồn cho đau do di căn thành bụng, với thời gian giảm đau ghi nhận từ 17 ngày đến 6 tháng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỉ lệ tràn khí màng phổi (PV block) | Lên tới 0.5% |
| Tỉ lệ chọc mạch máu (PV block) | Lên tới 3.8% |
| Thời gian giảm đau (Intercostal block) | 6–8 giờ |
| Thời gian giảm đau (TAP block) | Trung bình 10 giờ |
| Tỉ lệ phong bế ngoài màng cứng đơn phương (PV block) | 70% |
Bình luận: Các kỹ thuật phong bế thần kinh thân mình đòi hỏi sự chính xác về giải phẫu và kỹ năng siêu âm để tránh các biến chứng nghiêm trọng như tràn khí màng phổi hoặc tiêm thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng/tủy sống. Việc sử dụng siêu âm giúp giảm thiểu rủi ro nhưng không loại bỏ hoàn toàn các biến chứng này. Thông tin theo [Rahangdale et al., 2018]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các kỹ thuật phong bế vùng (regional anesthesia) trong nhãn khoa như phong bế quanh nhãn cầu (peribulbar) hoặc sau nhãn cầu (retrobulbar) cũng chia sẻ nguyên lý về việc sử dụng siêu âm để xác định vị trí kim và tránh tổn thương cấu trúc nhãn cầu, tương tự như cách xác định màng phổi trong các block thân mình. Cần thận trọng với các biến chứng mạch máu và thần kinh tương tự như đã nêu trong tài liệu.
- Luôn sử dụng siêu âm để xác định vị trí kim và cấu trúc giải phẫu quan trọng (màng phổi, mạch máu).
- Ưu tiên kỹ thuật tiêm chia nhỏ liều (graduated dosing) để giảm nguy cơ ngộ độc thuốc tê.
- Cần nhận diện sớm các dấu hiệu tràn khí màng phổi (ho, đau ngực) sau khi thực hiện block vùng ngực.
- Không nên coi phong bế thần kinh bẹn là phương pháp điều trị duy nhất cho đau mạn tính sau phẫu thuật thoát vị.
- Cân nhắc kỹ lợi ích/nguy cơ khi thực hiện block trên bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông.
Tài liệu tham khảo:
Rahangdale R, Tureanu L, Benzon HT, 2018, Chapter 83: Truncal Blocks: Paravertebral, Intercostal, Pectoral Nerve, Suprascapular, Ilioinguinal, Iliohypogastric Nerve, and TAP Blocks, Postoperative Pain Management, pp 779-788.