Tổng quan về các lựa chọn IOL khi thiếu hỗ trợ bao
Trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, các tình huống như rách bao sau (PC rent) lớn, ectopia lentis hoặc IOL bị bán trật (subluxated) đặt ra thách thức lớn cho phẫu thuật viên khi không còn đủ hỗ trợ bao (capsular support). Các lựa chọn thay thế bao gồm IOL tiền phòng (AC IOL), IOL cố định vào mống mắt (iris claw IOL), IOL cố định vào củng mạc (SFIOL) và IOL đặt tại rãnh (sulcus IOL). Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào tình trạng mô mống mắt và bao còn lại.
Kỹ thuật cố định IOL vào củng mạc (SFIOL)
Kỹ thuật SFIOL bao gồm các phương pháp sử dụng chỉ hoặc không sử dụng chỉ để cố định IOL vào củng mạc. Các loại IOL thường được ưu tiên bao gồm EnVista, CTOS và Alcon. Vật liệu chỉ bao gồm 10-0 nylon, polypropylene, hoặc PTFE. Kỹ thuật Canabrava là một dạng cố định 4 điểm (four-point flanged fixation). Trong kỹ thuật này, phẫu thuật viên sử dụng kim 30-gauge thành mỏng để luồn chỉ 6-0 polypropylene, sau đó tạo flange để cố định. Việc sử dụng túi Hoffman (Hoffman pocket) giúp vùi chỉ, giảm nguy cơ lộ chỉ và xói mòn kết mạc.
Quản lý rách bao sau (PC rent) lớn
Khi gặp rách bao sau lớn, phẫu thuật viên cần lưu ý nguy cơ rơi mảnh nhân hoặc vỏ vào khoang dịch kính. Việc thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) kỹ lưỡng là bắt buộc. Không nên nhuộm dịch kính quá mức bằng triamcinolone nếu không cần thiết vì nguy cơ tăng nhãn áp (IOP) sau phẫu thuật. Nếu bao còn nguyên vẹn một phần, có thể đặt IOL 3 mảnh (three-piece lens) vào rãnh (sulcus). Nếu không có hỗ trợ bao, việc trì hoãn đặt IOL có thể là một lựa chọn an toàn.
Cố định IOL vào mống mắt (Iris claw IOL)
Iris claw IOL là lựa chọn thay thế trong các trường hợp thiếu hỗ trợ bao hoặc khi phẫu thuật viên ưu tiên sự nhanh chóng. Kỹ thuật này thường mất khoảng 7-8 phút. Tuy nhiên, cần thận trọng với nguy cơ bong mống mắt (dis-enclavation) do chấn thương. Trong các trường hợp kết hợp với phẫu thuật DSEK, việc đặt IOL vào vùng đồng tử giúp tạo hiệu ứng chèn ép (tamponade) cho mảnh ghép.
SFIOL ở bệnh nhi
Ở bệnh nhi, việc thực hiện SFIOL cần cân nhắc kỹ về độ tuổi và sự phát triển của củng mạc. Trẻ em có nguy cơ cao bị nhược thị và các biến chứng như tăng nhãn áp hoặc bong võng mạc. Phẫu thuật viên thường sử dụng vòng Mendez để đánh dấu vị trí cố định haptic chính xác. Việc tạo vạt củng mạc (scleral flap) 1.5 mm sau rìa là cần thiết để đảm bảo an toàn cho thể mi.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ xói mòn chỉ | 14% đến 17% sau 2 năm |
| Tỷ lệ attrition nội mô | 0.84% |
| Thời gian theo dõi trung bình | 24 tháng |
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 20 bệnh nhân |
Bình luận: Các kỹ thuật cố định IOL không có bao đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật dịch kính và xử lý củng mạc cao. Hạn chế lớn nhất của các phương pháp dùng chỉ là nguy cơ lộ chỉ và xói mòn theo thời gian, do đó việc vùi chỉ trong túi Hoffman hoặc vạt củng mạc là bước quan trọng để giảm biến chứng. Đối với bệnh nhi, việc theo dõi lâu dài là bắt buộc do sự thay đổi về trục nhãn cầu và nguy cơ chấn thương cao.
- Luôn thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) kỹ lưỡng khi có rách bao sau.
- Ưu tiên sử dụng IOL 3 mảnh khi đặt vào rãnh (sulcus).
- Sử dụng túi Hoffman hoặc vạt củng mạc để vùi nút chỉ, giảm nguy cơ lộ chỉ.
- Cân nhắc kỹ lưỡng giữa SFIOL và iris claw IOL dựa trên sự thoải mái của phẫu thuật viên và tình trạng mắt bệnh nhân.
- Luôn kiểm tra sự cân bằng của chỉ để tránh IOL bị nghiêng (tilt) hoặc lệch tâm (decentration).
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor, 2026, AIOC2026 IC234 - IOL Options from Basic to Advanced in Cases with Poor / Absence of Capsular, YouTube, Video ID: 10EqMemCBFo.