Cải thiện chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) trong điều trị Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (IC216) của Giáo sư Kirti Singh tập trung vào việc tinh chỉnh các chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) nhằm tối ưu hóa kết quả lâm sàng. Phẫu thuật này được mô tả là một hành trình phức tạp, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ các yếu tố tiền phẫu, trong phẫu thuật và hậu phẫu để đạt được sự thành công bền vững.

Quản lý tiền phẫu và tình trạng viêm kết mạc

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất là tránh phẫu thuật trên mắt đang bị viêm cấp tính (angry glaucoma). Cần giảm nhãn áp (IOP) bằng các phương pháp nội khoa trước khi can thiệp. Trong một số trường hợp, tác giả thực hiện chọc tiền phòng (paracentesis) 30 phút trước khi phẫu thuật để kiểm soát nhãn áp. Đối với các trường hợp khó, kỹ thuật quang đông thể mi bằng laser diode (diode laser cyclophotocoagulation) với 6-10 điểm ở góc dưới đã cho thấy hiệu quả giảm nhãn áp 51% trong 1 tuần, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện cắt bè sau 3-4 tuần.

Tác giả nhấn mạnh khái niệm "kết mạc bệnh lý" (sick conjunctiva) do lạm dụng thuốc hạ nhãn áp (AGM abuse), dẫn đến viêm dưới lâm sàng và xơ hóa dưới kết mạc. Nghiên cứu tế bào học kết mạc cho thấy 53% mắt có viêm tiền tồn tại, 40% có viêm cường độ mạnh và 25% có xơ hóa. Việc sử dụng tại chỗ ketorolac và FML (fluorometholone) được ghi nhận giúp giảm viêm và cải thiện kết quả phẫu thuật. Quy trình hiện tại bao gồm ngừng sử dụng prostaglandin trước phẫu thuật và bắt đầu dùng steroid liều thấp 3 lần/ngày trong 7-10 ngày.

Kỹ thuật vạt kết mạc và chống xơ hóa

Kỹ thuật vạt kết mạc (conjunctival flap) được tối ưu hóa bằng "Singh's conjunctival frill technique", giúp giảm biến dạng vùng rìa, đảm bảo đóng kín nước (watertight closure) và tránh tình trạng bọng lọc treo (overhanging bleb). Kỹ thuật này sử dụng kim đầu tròn (round body needle) thay vì kim cắt để tránh tạo lỗ thủng (button holing). Việc loại bỏ phần rìa kết mạc dư thừa có thể thực hiện dễ dàng trên sinh hiển vi, giúp giảm loạn thị và tăng sự thoải mái cho bệnh nhân.

Đối với việc kiểm soát quá trình lành thương, các thuốc chống xơ hóa (antifibrotics) như 5-FU và mitomycin C (MMC) thường được sử dụng, đặc biệt ở bệnh nhân trẻ tuổi hoặc phẫu thuật lại. Tuy nhiên, do nguy cơ biến chứng như hạ nhãn áp (hypotony), bọng lọc vô mạch (avascular bleb) và rò bọng lọc, tác giả đề xuất màng ối (amniotic membrane) như một giải pháp thay thế sinh lý an toàn và hiệu quả tương đương.

Kỹ thuật vạt củng mạc và quản lý hậu phẫu

Kích thước lỗ củng mạc (sclerostomy) so với vạt củng mạc là yếu tố then chốt. Cần đảm bảo độ chồng lấp ít nhất 0,5 mm để tránh rò bọng lọc. Cắt mống mắt ngoại vi (PI) cần đủ rộng để tránh tình trạng mống mắt dày che lấp lỗ rò. Việc sử dụng chỉ khâu có thể tháo rời (releasable sutures) được coi là bước tiến quan trọng để cân bằng giữa quá trình lọc quá mức và lọc kém. Tác giả thường sử dụng 1-2 mũi khâu có thể tháo rời và thực hiện chuẩn độ (titration) để điều chỉnh dòng chảy.

Chăm sóc hậu phẫu là quá trình kéo dài suốt đời. Xoa bóp bọng lọc (bleb massage) có thể bắt đầu từ 2 tuần sau phẫu thuật, thực hiện 2-3 lần/ngày để duy trì chức năng bọng lọc. Bác sĩ cần hướng dẫn người nhà bệnh nhân thực hiện và kiểm tra kỹ thuật tại phòng khám để đảm bảo hiệu quả.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giảm nhãn áp sau laser diode51% trong 1 tuần
Tỷ lệ viêm kết mạc tiền phẫu53%
Tỷ lệ viêm cường độ mạnh40%
Tỷ lệ xơ hóa kết mạc25% (1/4)
Thời gian dùng steroid liều thấp7 đến 10 ngày
Độ chồng lấp vạt củng mạctối thiểu 0,5 mm
Thời điểm bắt đầu xoa bóp bọng lọctừ 2 tuần sau phẫu thuật
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như "Singh's conjunctival frill" và việc sử dụng màng ối thay thế MMC là những kinh nghiệm cá nhân của tác giả. Cần lưu ý rằng việc sử dụng chỉ khâu có thể tháo rời đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và sự tuân thủ nghiêm ngặt của bệnh nhân trong giai đoạn hậu phẫu.
  • Luôn kiểm soát tình trạng viêm kết mạc trước khi phẫu thuật bằng steroid liều thấp.
  • Sử dụng kim đầu tròn để khâu kết mạc nhằm tránh biến chứng thủng vạt.
  • Ưu tiên sử dụng chỉ khâu có thể tháo rời để chủ động điều chỉnh nhãn áp hậu phẫu.
  • Hướng dẫn kỹ thuật xoa bóp bọng lọc cho người nhà bệnh nhân để duy trì chức năng bọng lọc lâu dài.
  • Cần tư vấn cho bệnh nhân về khả năng cần phẫu thuật đục thủy tinh thể trong tương lai và nhu cầu theo dõi nhãn áp suốt đời.

Tài liệu tham khảo:

Kirti Singh, 2026, Refining Trabeculectomy Indications and Techniques for Success, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eS1FXtPgZio.

Xem thêm