Cận thị: Dịch tễ, cơ chế bệnh sinh và các phương pháp kiểm soát ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Theo dữ liệu từ video hội thảo Gomed (2022), tỷ lệ cận thị trên toàn cầu hiện chiếm khoảng 28,3% dân số, trong đó cận thị cao chiếm khoảng 4%. Tại Việt Nam, tỷ lệ cận thị ở học sinh tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có thể lên tới 50-70%.

Tổng quan về cận thị và các yếu tố nguy cơ

Cận thị là tình trạng khúc xạ mà ảnh của vật nằm trước võng mạc trên một con mắt trong trạng thái không điều tiết. Tác giả nhấn mạnh cận thị là vấn đề sức khỏe mang tính xã hội toàn cầu. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm di truyền (chiếm khoảng 25%) và các yếu tố môi trường như nhìn gần kéo dài, ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Về phân loại, cận thị thường được chia thành cận thị nhẹ, trung bình (từ -3 đến -6 diop) và cận thị cao (từ -6 diop trở lên), mặc dù một số nghiên cứu đề xuất mốc -5 diop để đánh giá nguy cơ biến chứng như bong võng mạc, thoái hóa võng mạc, lỗ hoàng điểm.

Khái niệm tiền cận thị và chẩn đoán

Khái niệm tiền cận thị (pre-myopia) được đưa ra cho đối tượng trẻ nhỏ (6-7 tuổi) có khúc xạ dưới +0,75 diop kết hợp với các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình (bố hoặc mẹ bị cận thị làm tăng nguy cơ gấp 3 lần, cả bố và mẹ bị cận làm tăng nguy cơ gấp 6 lần). Việc chẩn đoán xác định cận thị ở trẻ em cần tuân thủ quy trình khám khúc xạ khách quan, đặc biệt là soi bóng đồng tử (retinoscopy) sau khi tra thuốc liệt điều tiết (cycloplegic refraction) để tránh tình trạng cho kính quá số (over-correction).

Các phương pháp điều trị và kiểm soát cận thị

Các phương pháp điều trị chính bao gồm kính gọng, kính tiếp xúc (contact lens) và phẫu thuật. Kính gọng là phương pháp phổ biến, rẻ tiền nhưng cần lưu ý về thẩm mỹ và bất tiện khi vận động. Kính tiếp xúc cứng chỉnh hình giác mạc ban đêm (Ortho-K) giúp hạn chế tốc độ tăng độ cận bằng cách làm mỏng giác mạc trung tâm và làm dày vùng ngoại vi. Phẫu thuật cận thị (như LASIK, LASEK, SMILE) chỉ được chỉ định cho bệnh nhân trên 18 tuổi, độ cận ổn định trong 6 tháng đến 1 năm. Đối với kiểm soát cận thị tiến triển, atropine nồng độ thấp (0,01%) là một lựa chọn, với nồng độ 0,05% cho thấy hiệu quả kiểm soát tốt hơn mà không gây tác dụng phụ đáng kể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ cận thị toàn cầu28,3% dân số
Tỷ lệ cận thị cao toàn cầu4% dân số
Tỷ lệ cận thị ở học sinh (Hà Nội/TP.HCM)50-70%
Tỷ lệ cận thị bệnh lý28,7% các trường hợp
Đóng góp của di truyền25%
Độ cận thị trung bình (cận thị trung bình)-3 đến -6 diop
Độ cận thị cao (theo nghiên cứu)từ -5 diop trở lên
Nguy cơ cận thị (bố hoặc mẹ bị cận)tăng gấp 3 lần
Nguy cơ cận thị (cả bố và mẹ bị cận)tăng gấp 6 lần
Tốc độ tăng độ cận trung bình0,75 diop/năm
Mốc độ dày giác mạc tồn dư (phẫu thuật)dưới 280 micromet (chống chỉ định)
Mốc độ dày tế bào nội mô (trên 21 tuổi)2.500 tế bào/mm2
Mốc độ sâu tiền phòng (phẫu thuật ICL)trên 30 mm
Bình luận: Thông tin theo [Gomed, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc soi bóng đồng tử sau liệt điều tiết ở trẻ em để tránh sai số do điều tiết quá mức. Cần lưu ý rằng các mốc độ cận thị cao có thể thay đổi tùy theo tài liệu tham khảo quốc tế.
  • Luôn thực hiện soi bóng đồng tử sau liệt điều tiết cho trẻ em để có kết quả khúc xạ chính xác nhất.
  • Khuyến khích trẻ tăng thời gian hoạt động ngoài trời (ít nhất 14 giờ/tuần) để giảm nguy cơ khởi phát và tiến triển cận thị.
  • Tránh cho kính quá số (over-correction) vì có thể làm tăng tốc độ tiến triển cận thị.
  • Tư vấn cho phụ huynh về việc hạn chế nhìn gần kéo dài và cải thiện môi trường học tập cho trẻ.
  • Cân nhắc sử dụng atropine nồng độ thấp hoặc các phương pháp kiểm soát cận thị chuyên biệt cho trẻ có độ cận tăng nhanh.

Tài liệu tham khảo:

Quang Pham, 2022, Cận Thị By Gomed, Kênh YouTube QUANG PHAM, Video ID: 1MthNdpjGnE.

Xem thêm