Cập nhật lâm sàng về điều tiết và hội tụ trong nhãn nhi

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Trong webinar WSPOS World-wide Webinars #1, Season 6 năm 2024, các chuyên gia đã thảo luận về vai trò của điều tiết (accommodation) và hội tụ (convergence) trong quản lý các rối loạn thị giác hai mắt ở trẻ em. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự phối hợp giữa điều tiết và hội tụ là một mối quan hệ linh hoạt, không chỉ đơn thuần là một tỷ lệ cố định như quan niệm truyền thống.

Bản chất của mối quan hệ điều tiết và hội tụ

Tỷ lệ AC/A (accommodative convergence/accommodation) thường được sử dụng để mô tả lượng hội tụ điều tiết trên mỗi diopter điều tiết. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là một mối quan hệ phức tạp, không phải là một tỷ lệ cố định. Các tác giả nhấn mạnh rằng sự phối hợp này thường linh hoạt và yếu, với sự khác biệt lớn giữa các cá thể. Trong thực tế, phần lớn mọi người sử dụng tín hiệu chênh lệch thị giác (disparity) thay vì tín hiệu mờ (blur) để điều khiển điều tiết. Do đó, việc đo lường AC/A trong lâm sàng thường gặp khó khăn và kết quả có thể không phản ánh chính xác cơ chế sinh lý của bệnh nhân. Các phương pháp đo lường hiện tại như phương pháp gradient (lens gradient methods) là công cụ tốt nhất hiện có nhưng vẫn tồn tại những hạn chế đáng kể về độ tin cậy và khả năng lặp lại.

Quản lý lâm sàng các rối loạn điều tiết và hội tụ

Đối với các trường hợp lác trong điều tiết (accommodative esotropia), tỷ lệ AC/A cao đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn quản lý bằng kính và phẫu thuật. Các chuyên gia lưu ý rằng việc phẫu thuật lác cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt là ở trẻ em, vì việc đưa mắt về vị trí thẳng có thể làm thay đổi nhu cầu điều tiết và hội tụ, đôi khi dẫn đến các kết quả không mong muốn như lác trong liên tiếp (consecutive esotropia). Đối với các trường hợp lác ngoài xa (distance exotropia), việc phẫu thuật cũng cần dựa trên sự đánh giá cẩn thận về mối quan hệ giữa hội tụ và điều tiết. Các kỹ thuật phẫu thuật như lùi cơ trực trong kết hợp cố định ròng rọc sau (posterior pulley fixation) được thảo luận như một lựa chọn để kiểm soát độ lác mà không cần can thiệp trực tiếp vào củng mạc, giúp giảm thiểu các biến chứng tiềm ẩn.

Tác động của thiết bị kỹ thuật số và nhu cầu đặc biệt

Nghiên cứu về tác động của việc sử dụng điện thoại thông minh ở trẻ em cho thấy sự gia tăng đáng kể thời gian sử dụng màn hình, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Mặc dù các triệu chứng mỏi mắt kỹ thuật số (digital eye strain syndrome) rất phổ biến, các nghiên cứu cho thấy những thay đổi về điều tiết và hội tụ không phải là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, ở trẻ em có nhu cầu giáo dục đặc biệt (special educational needs), như trẻ mắc hội chứng Down hoặc bại não (cerebral palsy), tỷ lệ giảm điều tiết cao hơn đáng kể (lên đến 75% ở trẻ Down và 50% ở trẻ bại não). Việc đánh giá điều tiết ở nhóm đối tượng này đòi hỏi sự chú ý đến các yếu tố gây nhiễu như thuốc kháng cholinergic (ví dụ: miếng dán hyoscine) có thể làm giảm khả năng điều tiết.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu smartphone45 người tham gia, tuổi từ 11 đến 42
Tỷ lệ giảm điều tiết ở trẻ Down75%
Tỷ lệ giảm điều tiết ở trẻ bại não50%
Tỷ lệ bệnh nhân cần atropine dài hạn13%
Bình luận: Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc đo lường AC/A không nên là mục tiêu duy nhất trong lâm sàng. Hạn chế lớn nhất là sự thiếu ổn định của các phương pháp đo lường hiện tại. Việc quản lý nên tập trung vào chức năng thị giác hai mắt (binocular vision) và sự thoải mái của bệnh nhân hơn là chỉ cố gắng đưa con số về một ngưỡng lý tưởng.
  • Ưu tiên đánh giá chức năng thị giác hai mắt và khả năng hợp nhất (fusion) thay vì chỉ tập trung vào các con số đo lường đơn lẻ.
  • Cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố gây nhiễu như thuốc điều trị toàn thân khi đánh giá điều tiết ở trẻ có nhu cầu đặc biệt.
  • Khuyến khích trẻ thay đổi tiêu điểm thường xuyên khi sử dụng thiết bị kỹ thuật số để giảm áp lực lên hệ thống điều tiết.
  • Sử dụng các phương pháp như retinoscopy động để đánh giá khách quan khả năng điều tiết của trẻ.

Tài liệu tham khảo:

WSPOS, 2024, WSPOS World-wide Webinars - Webinar #1, Season 6, WSPOS Official YouTube Channel, Video ID: HODo9v5i9hY.

Xem thêm