Chẩn đoán Glaucoma qua OCT: Nhận diện Red Disease và sai lầm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, chuyên gia Parul Sony đã trình bày về các thách thức trong việc sử dụng OCT để chẩn đoán Glaucoma, nhấn mạnh rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả in ấn có thể dẫn đến chẩn đoán sai. Bác sĩ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối chiếu lâm sàng thay vì chỉ dựa vào các vùng màu đỏ trên bản in OCT.

Hiện tượng Red Disease và rủi ro chẩn đoán

Red disease là thuật ngữ chỉ các trường hợp bản in OCT hiển thị màu đỏ (bất thường) nhưng bệnh nhân thực tế không mắc Glaucoma. Việc chẩn đoán nhầm dựa trên kết quả này có thể dẫn đến việc chỉ định thuốc điều trị suốt đời, gây ra gánh nặng tâm lý, tài chính và các tác dụng phụ không mong muốn cho người bệnh. OCT là công cụ hỗ trợ đắc lực để đánh giá lớp sợi thần kinh võng mạc (Retinal Nerve Fiber Layer - RNFL), phức hợp tế bào hạch (Ganglion Cell Complex - GCC) và chụp cắt lớp gai thị (Optic Nerve Head Tomography), nhưng không được phép thay thế hoàn toàn đánh giá lâm sàng.

Tầm quan trọng của chất lượng hình ảnh và kỹ thuật chụp

Chất lượng hình ảnh là yếu tố tiên quyết trong phân tích OCT. Các thuật toán phân đoạn (segmentation algorithm) yêu cầu cường độ tín hiệu (signal strength) cao để đưa ra kết quả chính xác. Trong một ca lâm sàng nam 60 tuổi, nghi ngờ Glaucoma với kết quả OCT ban đầu màu đỏ, việc kiểm tra lại cho thấy cường độ tín hiệu dưới 6. Sau khi chụp lại với sự tập trung và căn chỉnh tốt hơn, cường độ tín hiệu tăng lên 9 và kết quả OCT trở về bình thường. Tác giả lưu ý rằng 15-46% bệnh nhân có thể gặp các loại nhiễu (artifacts) trên bản in, đòi hỏi bác sĩ phải kiểm tra kỹ các bản quét thô (raw scans).

Thách thức trong chẩn đoán ở bệnh nhân cận thị cao

Bệnh nhân cận thị cao thường có các vùng teo quanh gai (paripapillary atrophy) và đĩa thị nghiêng, khiến thuật toán phân đoạn dễ bị lỗi. Ngoài ra, sai số khúc xạ cao làm giảm khả năng tập trung, dẫn đến cường độ tín hiệu thấp. Các khiếm khuyết thị trường do cận thị có thể bắt chước Glaucoma nhưng thường không tiến triển. Chiến lược xử trí bao gồm chọn kích thước vòng quét lớn hơn để tránh vùng teo ngoại vi và sử dụng kính tiếp xúc (contact lens) nếu cần thiết để cải thiện chất lượng tín hiệu.

Phân loại nguyên nhân gây Red Disease

Nguyên nhân gây ra kết quả dương tính giả trên OCT được chia thành 4 nhóm chính: phụ thuộc vào quá trình thu nhận hình ảnh (acquisition dependent), phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu (database dependent), liên quan đến bệnh nhân (patient related) hoặc liên quan đến bệnh lý (disease related). Việc đào tạo kỹ thuật viên để nhận diện nhiễu và yêu cầu chụp lại khi cần thiết là bước quan trọng để tránh các sai sót không đáng có trong thực hành lâm sàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bệnh nhân có nhiễu trên bản in OCT15 đến 46%
Cường độ tín hiệu (signal strength) tối ưu9 (cải thiện từ mức dưới 6)
Các nhóm nguyên nhân gây Red Disease4 nhóm (thu nhận, cơ sở dữ liệu, bệnh nhân, bệnh lý)
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không bao giờ được xem xét kết quả OCT một cách cô lập. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp chi tiết về các tiêu chuẩn cụ thể của từng loại nhiễu ngoài việc đề cập đến sự mất liên tục của mạch máu. Việc áp dụng cần sự kết hợp chặt chẽ giữa khám gai thị, thị trường và cấu trúc OCT.
  • Luôn kiểm tra cường độ tín hiệu trên bản in OCT trước khi đưa ra kết luận.
  • Kiểm tra các bản quét thô để phát hiện nhiễu (artifacts) do kỹ thuật chụp hoặc giải phẫu bệnh nhân.
  • Đối chiếu kết quả OCT với khám lâm sàng gai thị và thị trường để xác định tính nhất quán.
  • Đào tạo kỹ thuật viên về tầm quan trọng của việc căn chỉnh và chất lượng hình ảnh.
  • Cân nhắc các nguyên nhân không phải Glaucoma (như u tuyến yên) khi có sự không tương xứng giữa cấu trúc và chức năng.

Tài liệu tham khảo:

Parul Sony, 2026, AIOC2026 IC357 T Dr Parul Sony Saying No to Oct Diagnosed Glaucoma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: -tjCtiEb1zA.

Xem thêm