Tại hội nghị AIOC 2026, phiên IC272, Dr. Boral Subhendu Kumar đã trình bày các tình huống biến chứng không mong muốn trong phẫu thuật hoàng điểm và chiến lược xử trí lâm sàng. Các ca bệnh minh họa bao gồm bong võng mạc do đặt nhầm cannula truyền dịch, rách hoàng điểm do tiêm tPA dưới võng mạc, và các biến chứng liên quan đến kỹ thuật bóc màng ngăn trong (ILM peeling).
Biến chứng trong phẫu thuật màng trước võng mạc (ERM)
Trong một ca phẫu thuật ERM, tác giả ghi nhận tình trạng võng mạc trở nên phù nề (boggy) sau khi thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy). Sau khi bóc màng, võng mạc bị bong và có sự di chuyển của khí vào khoang dưới võng mạc, cho thấy cannula truyền dịch không nằm trong khoang dịch kính mà nằm trong khoang dưới võng mạc. Tác giả giả định nguyên nhân do cannula truyền dịch bị đặt sai vị trí (anterior insertion) trong bối cảnh phẫu thuật không khâu (sutureless vitrectomy). Xử trí bao gồm sử dụng chất lỏng nặng (PFCL) để áp võng mạc, trao đổi dịch-khí và laser.
Biến chứng do tiêm tPA dưới võng mạc
Trong ca bệnh xuất huyết dưới hoàng điểm, việc tiêm tPA quá gần vùng hoàng điểm đã gây ra hiện tượng "phobial blowout" (vỡ vùng hoàng điểm). Tác giả nhấn mạnh sai lầm là tiêm quá gần vùng trung tâm. Trong trường hợp này, việc xử trí bao gồm trao đổi dịch và sử dụng khí SF6 để đóng lỗ rách hoàng điểm. Tác giả lưu ý rằng việc để lại tPA dưới võng mạc có thể gây độc tính, nhưng trong ca này, lỗ rách đã đóng thành công sau phẫu thuật.
Biến chứng do dụng cụ và kỹ thuật bóc màng
Tác giả báo cáo biến chứng rách hoàng điểm trong lúc bóc màng ngăn trong (ILM) khi sử dụng dụng cụ DDMS (hoặc finess effects loop). Việc tạo vạt đảo ngược (inverted flap) được sử dụng để che phủ lỗ rách. Tác giả khuyến cáo nên tránh sử dụng DDMS trong phẫu thuật hoàng điểm vì nguy cơ gây chấn thương cao. Ngoài ra, một biến chứng khác là bong võng mạc do PFCL còn sót lại dưới hoàng điểm, gây giảm thị lực (20/120). Việc xử trí yêu cầu loại bỏ dầu silicon, hút bong bóng PFCL bằng cannula cong dưới gây tê tại chỗ, sau đó bóc ILM và tạo vạt đảo ngược.
Biến chứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể kết hợp
Trong một ca phẫu thuật đục thủy tinh thể kết hợp bóc màng ngăn trong, xuất huyết dịch kính bất ngờ xảy ra do thủng nhãn cầu trong quá trình gây tê (peribulbar block). Tác giả phát hiện các vết rách võng mạc ở vị trí 12 giờ và phía dưới. Xử trí bao gồm cắt dịch kính, loại bỏ máu đông, laser các vết rách và sử dụng khí SF6 làm chất chèn ép. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự thực hiện gây tê dưới bao (subtenon anesthesia) thay vì phụ thuộc vào bác sĩ gây mê, đặc biệt ở bệnh nhân cận thị nặng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại biến chứng chính | Bong võng mạc, rách hoàng điểm, xuất huyết dịch kính |
| Kỹ thuật xử trí lỗ rách | Tạo vạt đảo ngược (inverted flap) |
| Chất chèn ép sử dụng | Khí SF6, PFCL |
| Thị lực sau phẫu thuật (ca 1) | 6/36 sau 2 tháng |
| Thị lực sau phẫu thuật (ca 2) | 20/40 |
| Thị lực sau phẫu thuật (ca 3) | 6/9 |
Bình luận: Các biến chứng được trình bày phản ánh những thách thức trong phẫu thuật dịch kính võng mạc hiện đại. Việc sử dụng cannula truyền dịch cần kiểm tra kỹ vị trí để tránh bong võng mạc do truyền nhầm vào khoang dưới võng mạc. Kỹ thuật bóc màng ngăn trong cần thận trọng với các dụng cụ hỗ trợ để tránh rách hoàng điểm. Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Luôn kiểm tra vị trí cannula truyền dịch trước khi bắt đầu bơm dịch để tránh bong võng mạc do truyền nhầm.
- Tránh tiêm các chất như tPA quá gần vùng hoàng điểm để ngăn ngừa biến chứng vỡ vùng hoàng điểm (phobial blowout).
- Hạn chế sử dụng các dụng cụ như DDMS trong phẫu thuật hoàng điểm do nguy cơ gây chấn thương cao.
- Ưu tiên tự thực hiện gây tê dưới bao (subtenon anesthesia) ở bệnh nhân cận thị nặng để giảm nguy cơ thủng nhãn cầu do gây tê vùng.
- Sử dụng kỹ thuật vạt đảo ngược (inverted flap) là phương pháp hiệu quả để đóng lỗ rách hoàng điểm trong các trường hợp biến chứng.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Boral Subhendu Kumar, 2026, Misadventures in Routine Macular Surgery Their Management, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: kqFS0bpzSs4.