Trong bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC261), Dr. Rajiv Choudhary đã trình bày về chiến lược tiếp cận bệnh nhân không hài lòng sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, một tình trạng thường gặp dù kết quả thị lực khách quan có thể đạt mức 6/6. Việc đánh giá toàn diện từ kết quả khúc xạ, bề mặt nhãn cầu đến các hiện tượng quang học là chìa khóa để giải quyết sự không hài lòng của bệnh nhân.
Đánh giá nguyên nhân gây không hài lòng
Sự không hài lòng của bệnh nhân thường xuất phát từ các vấn đề về kết quả khúc xạ, hiện tượng quang học (dysphotopsia), hoặc các bệnh lý bề mặt nhãn cầu như khô mắt. Các yếu tố nguy cơ cần được dự đoán trước phẫu thuật bao gồm: bệnh nhân có độ cận thị hoặc viễn thị cực đoan, mắt quá lớn hoặc quá nhỏ, và tiền sử phẫu thuật khúc xạ trước đó. Những trường hợp này làm tăng độ khó trong việc tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) do hạn chế của các thiết bị đo sinh trắc học (biometry) hiện nay, cũng như các biến số như đường kính túi bao. Các nguyên nhân hậu phẫu phổ biến bao gồm: đục bao sau (PCO), phù hoàng điểm dạng nang (CME), các thay đổi tại túi bao, hoặc các bất thường về màng phim nước mắt và viêm chấm nông (SPK).
Hiện tượng quang học và Dysphotopsia
Bệnh nhân thường mô tả các triệu chứng như chói sáng (glare), quầng sáng (halo), hoặc các vệt sáng (starburst). Hiện tượng quang học có thể chia thành dương tính và âm tính. Nguyên nhân gây ra các hiện tượng này bao gồm chỉ số khúc xạ cao của vật liệu IOL, cạnh vuông của IOL, hoặc sự lệch tâm (decentration) của kính. Đặc biệt, hiện tượng âm tính (negative dysphotopsia) thường biểu hiện dưới dạng bóng đen ở phía thái dương, liên quan đến khoảng cách giữa mống mắt và IOL, hoặc do IOL toric bị lệch trục. Việc sử dụng các thiết bị như I-Trace giúp phân biệt các loại quang sai tại giác mạc và tại mức độ IOL, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh phù hợp như xoay IOL hoặc thay thế kính.
Chiến lược xử trí và dự phòng
Để giảm thiểu tình trạng không hài lòng, cần thực hiện tư vấn kỹ lưỡng trước phẫu thuật, đặc biệt với các loại kính đa tiêu cự (multifocal lenses). Các biện pháp dự phòng bao gồm: sử dụng chất nhầy (viscoelastic) chất lượng tốt để bảo vệ nội mô, đảm bảo IOL được đặt đúng tâm và bao phủ bởi mép túi bao. Nếu bệnh nhân gặp vấn đề về chói sáng, có thể cân nhắc sử dụng kính gọng với khung dày để cắt bớt ánh sáng ngoại vi. Đối với các trường hợp dai dẳng, các can thiệp phẫu thuật như thay đổi IOL, cố định vào rãnh (sulcus fixation), hoặc loại bỏ bao trước ngoại vi có thể được xem xét. Đối với negative dysphotopsia, bệnh nhân thường cần thời gian thích nghi từ 2 đến 6 tháng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bệnh nhân negative dysphotopsia tồn tại sau 6 tháng | 17% |
| Thời gian thích nghi trung bình | 2 đến 6 tháng |
| Nguyên nhân gây bóng đen thái dương | Khoảng cách giữa mống mắt và IOL |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng thị giác thay vì chỉ dựa vào thị lực tối đa (6/6). Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng I-Trace để phân tách quang sai là công cụ hỗ trợ chẩn đoán mạnh mẽ, tuy nhiên cần kinh nghiệm lâm sàng để diễn giải kết quả. Hạn chế của tài liệu là chưa nêu cụ thể các tiêu chuẩn chẩn đoán khô mắt subclinical.
- Luôn đánh giá chất lượng thị giác và bề mặt nhãn cầu, không chỉ dựa vào thị lực 6/6.
- Tư vấn kỹ về kỳ vọng của bệnh nhân trước khi sử dụng các loại IOL cao cấp.
- Kiểm tra kỹ khung kính và kích thước gọng kính cho bệnh nhân phàn nàn về chói sáng.
- Theo dõi bệnh nhân negative dysphotopsia ít nhất 6 tháng trước khi can thiệp phẫu thuật.
- Sử dụng các công cụ đo quang sai (như I-Trace) để xác định chính xác nguồn gốc của quang sai (giác mạc hay IOL).
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rajiv Choudhary, 2026, Dealing with Post operative Unhappy Patient, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: BF5MPe-BVTo.