Hội nghị AIOC 2026, phiên IC264, đã trình bày về Hội chứng phân đoạn sau nhiễm độc (Toxic Posterior Segment Syndrome - TPSS) và các thách thức trong chẩn đoán phân biệt với viêm nội nhãn nhiễm trùng. TPSS là tình trạng viêm vô khuẩn xảy ra sớm sau phẫu thuật, thường xuất hiện vào ngày thứ nhất hoặc thứ hai, gây ra bởi các độc tố ngoại sinh xâm nhập vào khoang dịch kính.
Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán phân biệt
TPSS có biểu hiện tương tự như Hội chứng tiền phòng nhiễm độc (Toxic Anterior Segment Syndrome - TAS) nhưng ảnh hưởng đến phân đoạn sau. Các dấu hiệu đặc trưng bao gồm viêm dịch kính (vitritis) mức độ nặng, có thể kèm theo viêm võng mạc (retinitis) hoặc viêm mạch máu (vasculitis). Khác với viêm nội nhãn nhiễm trùng thường khởi phát muộn hơn (ngày 3 đến ngày 5), TPSS thường xuất hiện ngay ngày đầu sau phẫu thuật. Bệnh nhân thường ít đau, không có nhiều dấu hiệu viêm bên ngoài, và đáp ứng nhanh với điều trị steroid. Nếu phẫu thuật bao gồm cả cắt dịch kính và lấy thủy tinh thể, tình trạng này được gọi là Hội chứng nội nhãn nhiễm độc (Toxic Intraocular Syndrome - TIOS).
Cơ chế và các yếu tố nguy cơ
Cơ chế chính của TPSS là sự phá vỡ hàng rào máu - võng mạc và hàng rào máu - thủy dịch do các độc tố được đưa vào trong quá trình phẫu thuật. Các nguồn gây độc tiềm ẩn bao gồm dụng cụ phẫu thuật tiệt trùng bằng ETO (Ethylene Oxide), các loại dịch truyền, khí, dầu silicon, thuốc nhuộm, hoặc thậm chí là các vật thể lạ nhỏ như sợi bông từ găng tay. Khi các yếu tố này gây ra phản ứng viêm, chúng có thể tạo thành các cụm (cluster) bệnh nhân trong cùng một ngày phẫu thuật, đòi hỏi bác sĩ phải rà soát lại toàn bộ quy trình cung ứng và tiệt trùng.
Quản lý và theo dõi
Việc chẩn đoán TPSS đòi hỏi sự đánh giá khách quan, bao gồm phân độ tế bào trong dịch kính (thang điểm 0-8) và ghi nhận hình ảnh qua chụp OCT hoặc chụp đáy mắt góc rộng (wide field fundus photography). Phác đồ điều trị bao gồm sử dụng steroid tại chỗ cường độ cao và steroid toàn thân (thường là đường uống, hiếm khi cần methylprednisolone tĩnh mạch). Cần lưu ý rằng TPSS và nhiễm trùng không loại trừ lẫn nhau; nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về nhiễm trùng, bác sĩ phải ưu tiên xử trí theo hướng nhiễm trùng. Nếu tình trạng viêm không thuyên giảm hoặc có xu hướng tăng dần, cần dừng danh sách phẫu thuật ngày hôm sau để điều tra nguyên nhân hệ thống.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời điểm khởi phát TPSS | Ngày 1-2 sau phẫu thuật |
| Đặc điểm đau | Tối thiểu |
| Đáp ứng steroid | Nhanh (brisk) |
| Phân độ tế bào dịch kính | 0-8 |
| Tiêu chuẩn chẩn đoán TPSS | Viêm dịch kính > 2 cộng |
| Điều trị steroid | Tại chỗ cường độ cao, toàn thân (đường uống) |
| Tần suất tái khám | Mỗi 12-24 giờ |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không chủ quan với các ca viêm sau phẫu thuật, ngay cả khi nghi ngờ TPSS. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ thành công của phác đồ steroid, do đó việc theo dõi sát sao để loại trừ nhiễm trùng là bước quan trọng nhất để tránh bỏ sót các ca viêm nội nhãn thực sự.
- Luôn nghi ngờ nhiễm trùng nếu tình trạng viêm tăng dần theo thời gian thay vì thuyên giảm.
- Sử dụng hình ảnh OCT và chụp đáy mắt để giảm thiểu sai số giữa các người quan sát.
- Dừng danh sách phẫu thuật nếu xuất hiện cụm (cluster) ca bệnh để rà soát nguồn độc tố.
- Đánh giá mức độ viêm dịch kính dựa trên khả năng quan sát gai thị và mạch máu võng mạc.
- Ưu tiên an toàn, nếu có nghi ngờ nhiễm trùng, hãy bỏ qua phác đồ TPSS và xử trí theo hướng viêm nội nhãn.
Tài liệu tham khảo:
K Rajasekar, 2026, Vitritis in Toxic Posterior Segment Syndrome, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: iAv-x9r3tcE.