Kỹ thuật xử lý thách thức trong phẫu thuật ghép màng Descemet (DMEK)

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC28, Giáo sư Namrata Sharma đã trình bày các chiến lược lâm sàng nhằm vượt qua những khó khăn thường gặp trong phẫu thuật ghép màng Descemet (Descemet Membrane Endothelial Keratoplasty - DMEK). Đây là kỹ thuật ghép nội mô tiên tiến, không yêu cầu sử dụng vi phẫu (microkeratome) và cho phép phẫu thuật viên tự chuẩn bị mảnh ghép.

Chuẩn bị mảnh ghép và kỹ thuật bóc tách

Việc lựa chọn mô hiến tặng đóng vai trò then chốt, đặc biệt đối với phẫu thuật viên mới bắt đầu. Tác giả khuyến cáo nên sử dụng mô từ người hiến tặng trên 40 tuổi, ưu tiên trên 50 tuổi để đảm bảo độ bền cơ học khi bóc tách màng Descemet (Descemet's membrane). Trong quá trình bóc tách, mảnh ghép cần được giữ ẩm và thao tác theo đường cong dọc theo độ cong của giác mạc. Việc sử dụng thuốc nhuộm Trypan blue giúp làm nổi bật màng Descemet. Tác giả nhấn mạnh việc bóc tách 360 độ trước khi kéo mảnh ghép để tránh làm rách mô. Sau khi bóc tách, mảnh ghép được đục lỗ (trephination) với kích thước ban đầu khoảng 9 mm và tinh chỉnh còn khoảng 8 mm.

Quản lý tiền phòng và kỹ thuật mở mảnh ghép

Một trong những thách thức lớn nhất là mảnh ghép bị cuộn hoặc kẹt trong tiền phòng. Tác giả đề xuất kỹ thuật tạo nhiều cổng (ports) để điều tiết dòng chảy dịch, giúp mảnh ghép không bị cuộn và mở ra từ cả ba phía. Việc duy trì tiền phòng nông (shallow AC) là yếu tố quyết định để mảnh ghép tự mở ra; nếu tiền phòng quá sâu, mảnh ghép sẽ không thể mở. Khi mảnh ghép đã vào đúng vị trí, việc sử dụng bọt khí (air bubble) giúp cố định mảnh ghép. Nếu xuất hiện nếp gấp, phẫu thuật viên cần đưa canula vào giữa mảnh ghép và giác mạc, bơm dịch đồng thời với khí để làm phẳng bề mặt.

Xử lý các trường hợp phức tạp

Đối với các trường hợp ghép lại sau thất bại của ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK), việc loại bỏ mảnh ghép cũ thường dễ dàng nhưng mô có xu hướng phù nề và trơn trượt, dễ dính vào mống mắt. Tác giả lưu ý cần thao tác nhẹ nhàng để tránh kéo theo mống mắt. Trong các trường hợp giác mạc đục (hazy cornea), việc loại bỏ biểu mô trước khi bóc tách màng Descemet là cần thiết. Nếu mảnh ghép bị mờ, việc sử dụng một lượng nhỏ chất nhầy (viscoelastic) như HPMC có thể giúp tăng độ phóng đại và quan sát rõ hướng của mảnh ghép (biceps curl hướng lên trên).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ tuổi người hiến tặngTrên 40 tuổi (ưu tiên trên 50 tuổi)
Kích thước trephination ban đầu9 mm
Kích thước mảnh ghép sau tinh chỉnhKhoảng 8 mm
Dụng cụ hỗ trợ bóc táchMcFersonen forceps, Sinski hook
Chất nhuộmTrypan blue
Chất nhầy hỗ trợ quan sátHPMC (visolon)
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc xử lý các biến chứng cơ học trong phẫu thuật DMEK. Tác giả nhấn mạnh việc thay đổi tư duy từ "không chạm vào mảnh ghép" sang "thao tác dứt khoát" để đạt được kết quả tốt. Cần lưu ý rằng việc duy trì tiền phòng nông là một kỹ thuật đòi hỏi sự kiểm soát áp lực tinh tế để tránh tổn thương nội mô còn lại. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
  • Luôn kiểm tra hướng của mảnh ghép (biceps curl hướng lên trên) trước khi bơm khí cố định.
  • Sử dụng nhiều cổng phụ để điều tiết dịch, tránh tình trạng mảnh ghép bị kẹt hoặc cuộn.
  • Duy trì tiền phòng nông trong quá trình mở mảnh ghép để tối ưu hóa khả năng tự mở của mô.
  • Sử dụng chất nhầy (HPMC) để tăng độ phóng đại khi quan sát mảnh ghép trong môi trường giác mạc đục.
  • Thao tác nhẹ nhàng khi xử lý mảnh ghép trong các ca ghép lại để tránh tổn thương mống mắt.

Tài liệu tham khảo:

Namrata Sharma, 2026, Navigating the Challenges of Dmek, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: GFIVb5KYcOE.

Xem thêm