Quản lý biến chứng thải ghép và nhiễm trùng sau ghép giác mạc xuyên

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, chủ đề về các biến chứng sau ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty - PK) đã được trình bày, tập trung vào hai thách thức chính là thải ghép và nhiễm trùng. Tỷ lệ sống sót của mảnh ghép trong PK dao động từ 52% đến 80% tùy thuộc vào chỉ định và nghiên cứu, trong đó thải ghép là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến thất bại mảnh ghép, với tỷ lệ được báo cáo là 23% tại thời điểm 15 năm theo dõi.

Yếu tố nguy cơ thải ghép

Các yếu tố nguy cơ thải ghép được chia thành yếu tố từ người hiến và người nhận. Đối với người hiến, tuổi tác không có tác động đáng kể trừ khi người hiến quá trẻ, và phương pháp hay thời gian bảo quản cũng không cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Mặc dù HLA compatibility (tương thích HLA) không mang lại lợi ích tổng thể, nhưng một số dữ liệu gợi ý rằng sự tương thích về giới tính và các yếu tố khác có thể giúp giảm nguy cơ thải ghép ở các trường hợp nguy cơ cao. Về phía người nhận, bệnh nhân trẻ tuổi (dưới 40 tuổi) có xu hướng đáp ứng viêm mạnh hơn và nguy cơ thải ghép cao hơn. Tình trạng mạch máu hóa giác mạc trước phẫu thuật là yếu tố tiên lượng quan trọng: nếu có mạch máu hóa ở cả 4 góc phần tư, tỷ lệ sống sót của mảnh ghép giảm xuống còn 50%, so với 83% ở mắt không có mạch máu hóa. Các bệnh lý đồng mắc như glaucoma và tiền sử phẫu thuật cũng làm tăng nguy cơ thải ghép.

Phân loại và quản lý thải ghép

Thải ghép biểu mô thường không triệu chứng, biểu hiện bằng đường thải ghép biểu mô dạng lượn sóng và tự giới hạn với điều trị steroid tại chỗ. Thải ghép dưới biểu mô có các thâm nhiễm tương tự adenovirus. Thải ghép mô đệm có hai dạng: dạng mạn tính thường thấy ở mảnh ghép muộn với mờ đục lan tỏa, và dạng siêu cấp tính (hyperacute) trông giống áp xe với các mũi khâu lỏng lẻo và thâm nhiễm nhanh. Thải ghép nội mô là dạng phổ biến nhất, với bộ ba điển hình gồm đường Khodadoust line, tế bào tiền phòng (AC cells) và phù giác mạc dưới. Quản lý thải ghép cấp tính bao gồm tiêm tĩnh mạch methylprednisolone (IVMP) 750 mg liều duy nhất hoặc lặp lại, kết hợp với steroid tại chỗ thường xuyên. Các thuốc điều hòa miễn dịch tại chỗ như cyclosporine chủ yếu đóng vai trò dự phòng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ sống sót mảnh ghép PK52% đến 80%
Tỷ lệ thải ghép23% tại 15 năm
Sống sót mảnh ghép (4 góc mạch máu hóa)50%
Sống sót mảnh ghép (không mạch máu hóa)83%
Tỷ lệ nhiễm trùng mảnh ghép0.8% đến 1.3%
Tỷ lệ thất bại sau nhiễm trùnggần 50%

Quản lý nhiễm trùng mảnh ghép

Nhiễm trùng giác mạc ảnh hưởng đến 0.8% đến 1.3% các trường hợp ghép giác mạc, với nguy cơ cao hơn ở các nước đang phát triển và trong phẫu thuật PK so với phẫu thuật phiến (DALK, DSEK). Các yếu tố nguy cơ bao gồm đái tháo đường, tình trạng bề mặt nhãn cầu (bệnh lý thần kinh giác mạc, khuyết biểu mô dai dẳng) và đặc biệt là các mũi khâu lỏng hoặc đứt. Vi khuẩn Gram dương như Staphylococcus và Streptococcus là tác nhân phổ biến nhất, trong khi Pseudomonas là tác nhân Gram âm đáng lo ngại, đặc biệt ở quần thể châu Á do khả năng kháng đa thuốc. Quản lý bao gồm cạo giác mạc để nuôi cấy, sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm (như Vancomycin kết hợp Moxifloxacin hoặc Amikacin) và cân nhắc sử dụng keo dán mô cùng kính tiếp xúc băng điều trị (T-ABCL) trong trường hợp tan chảy giác mạc. Steroid chỉ được khởi động lại sau khi nhiễm trùng đã đáp ứng với kháng sinh để kiểm soát viêm.

Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings 2, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sát các mũi khâu và quy trình tháo chỉ dự phòng bằng Betadine để giảm nguy cơ nhiễm trùng. Việc sử dụng steroid trong nhiễm trùng cần hết sức thận trọng, chỉ thực hiện khi đã có bằng chứng kiểm soát được tác nhân gây bệnh để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng tan chảy giác mạc.
  • Kiểm tra và tháo chỉ lỏng ngay lập tức để giảm nguy cơ nhiễm trùng và thải ghép.
  • Sử dụng kháng sinh phổ rộng dự phòng khi thực hiện thủ thuật tháo chỉ.
  • Tăng liều steroid tại chỗ (ví dụ: từ 4 lần lên 6 lần/ngày trong 10 ngày) khi có can thiệp tháo chỉ để dự phòng thải ghép.
  • Cân nhắc tiêm IVMP liều duy nhất 750 mg cho các trường hợp thải ghép cấp tính.
  • Ưu tiên cạo giác mạc lấy mẫu bệnh phẩm trước khi điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC2026 IC28 T Dr Ikeda Post penetrating Keratoplasty Complications Rejection and Infection Ma, YouTube, Video ID: WbWD7IpWfkU.

Xem thêm