Chẩn đoán và điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát: Cập nhật cơ chế và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Chương trình đào tạo y khoa liên tục năm 2021 với chủ đề cập nhật chẩn đoán và điều trị Glaucoma đã cung cấp cái nhìn tổng quan về bệnh lý Glaucoma góc đóng nguyên phát, một nguyên nhân mù lòa thứ hai sau đục thủy tinh thể. Theo dữ liệu toàn cầu năm 2020, có khoảng 76 triệu người mắc bệnh và dự kiến con số này sẽ tăng lên 111 triệu vào năm 2040, đặc biệt tại khu vực Châu Phi và Châu Á.

Tổng quan về Glaucoma góc đóng nguyên phát

Glaucoma góc đóng là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực không hồi phục. Bệnh cảnh lâm sàng và hình thái của bệnh thay đổi tùy theo độ tuổi, chủng tộc và khu vực địa lý. Trong khi Glaucoma góc mở phổ biến hơn ở các nước phương Tây, thì Glaucoma góc đóng lại gặp nhiều hơn ở các nước Châu Á. Việc chẩn đoán và điều trị hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, tuy nhiên sự hiểu biết rõ hơn về cơ chế bệnh sinh và sự ra đời của các thuốc mới đã thay đổi đáng kể phác đồ điều trị và theo dõi bệnh nhân.

Cơ chế bệnh sinh của Glaucoma góc đóng

Cơ chế bệnh sinh của Glaucoma góc đóng rất phức tạp. Theo kinh điển, bệnh liên quan đến cơ chế nghẽn đồng tử (pupillary block). Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng cơ chế này chỉ chiếm khoảng 35% trường hợp. Các cơ chế khác bao gồm: giãn đồng tử, nhiễm độc từ, vị trí thủy tinh thể bị đẩy ra trước, và thủy dịch lạc hướng. Một yếu tố quan trọng khác là hình thái mống mắt phẳng (plateau iris), chiếm khoảng 17% theo các nghiên cứu của tác giả Khuôn năm 2018. Sự phối hợp giữa các yếu tố giải phẫu như khoảng cách giữa mặt sau mống mắt và thủy tinh thể hẹp, thủy tinh thể dày, hoặc bệnh nhân viễn thị đều góp phần làm tăng nguy cơ đóng góc.

Phân loại và chẩn đoán

Phân loại mới từ năm 2002 đánh giá hình thái góc tiền phòng, giúp phân biệt giữa nghi ngờ góc đóng và góc đóng nguyên phát. Chỉ khi có tổn thương thần kinh thị giác hoặc thị trường mới được chẩn đoán là Glaucoma góc đóng nguyên phát. Theo tài liệu, chỉ có 28,5% trường hợp nghi ngờ góc đóng chuyển thành Glaucoma góc đóng nguyên phát sau 5 năm theo dõi.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ước tính số người mắc Glaucoma toàn cầu (2020)76 triệu người
Dự báo số người mắc Glaucoma toàn cầu (2040)111 triệu người
Tỷ lệ nghi ngờ góc đóng chuyển thành Glaucoma góc đóng nguyên phát sau 5 năm28,5%
Tỷ lệ mống mắt phẳng (plateau iris)17%
Tỷ lệ trường hợp Glaucoma góc đóng do nghẽn đồng tử35%
Bình luận: Thông tin theo CME Chẩn đoán & Điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát, 2021; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự thay đổi trong tư duy từ cơ chế nghẽn đồng tử đơn thuần sang đa cơ chế, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng cần sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại như UBM (Ultrasound Biomicroscopy) hoặc OCT (Optical Coherence Tomography) phần trước để xác định chính xác cơ chế trước khi can thiệp.

Quản lý và điều trị

Điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát tập trung vào việc kiểm soát nhãn áp. Trong cơn cấp tính, cần xử trí sơ cứu ban đầu, tránh dùng các thuốc nhóm prostaglandins do nguy cơ gây viêm. Các thuốc hạ nhãn áp như acetazolamid được sử dụng. Phẫu thuật laser (như tạo hình mống mắt) hoặc phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) được chỉ định tùy theo tình trạng góc và đáp ứng với điều trị nội khoa. Đối với các trường hợp khó, phẫu thuật lấy thủy tinh thể kết hợp tách dính góc có thể được cân nhắc.

  • Kiểm soát nhãn áp toàn diện là mục tiêu chính để bảo tồn chức năng thị giác.
  • Cần cá thể hóa điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh cụ thể của từng bệnh nhân.
  • Sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như UBM/OCT để đánh giá góc tiền phòng.
  • Tránh sử dụng prostaglandins trong giai đoạn cấp tính của Glaucoma góc đóng.
  • Theo dõi sát các biến chứng sau phẫu thuật như hạ nhãn áp hoặc tăng nhãn áp muộn.

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn Xuân Tịnh, Nguyễn Đình Nhân, Bùi Thị Vân Anh, 2021, CME Chẩn đoán & Điều trị Glaucoma góc đóng nguyên phát, Chương trình đào tạo y khoa liên tục 2021, Video ID: VPJHHCXvJ9U.

Xem thêm