Triệu chứng học và tổn thương hoàng điểm trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Bài giảng trực tuyến từ kênh QUANG PHAM (2022) tập trung vào các tổn thương hoàng điểm (macula) và triệu chứng học liên quan trong thực hành nhãn khoa. Nội dung bao gồm phân loại các vết vàng, cơ chế bệnh sinh của thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD - Age-related Macular Degeneration) và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ.

Phân loại tổn thương hoàng điểm

Các tổn thương tại hoàng điểm thường biểu hiện dưới dạng các vết vàng, được chia thành hai loại chính là vết mềm và vết cứng. Vết mềm thường có kích thước không đều, màu vàng, liên quan đến các bệnh lý thoái hóa. Ngược lại, vết cứng thường có kích thước đều hơn, màu trắng do quá trình canxi hóa, thường gặp trong các bệnh lý mạch máu võng mạc. Sự xuất hiện của các vết này là dấu hiệu quan trọng để định hướng chẩn đoán các bệnh lý võng mạc trung tâm.

Cơ chế bệnh sinh của thoái hóa hoàng điểm tuổi già

AMD được chia thành hai thể chính là thể khô (dry AMD) và thể ướt (wet AMD). Thể khô đặc trưng bởi sự teo tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE - Retinal Pigment Epithelium). Thể ướt liên quan đến sự tăng sinh tân mạch (neovascularization) từ hắc mạc hoặc võng mạc, dẫn đến rò dịch và xuất huyết dưới võng mạc. Các tân mạch này có thành mạch yếu, dễ vỡ, gây tổn thương tế bào cảm quang và suy giảm thị lực nghiêm trọng. Hiện nay, cơ chế chính xác khởi phát phản ứng viêm vẫn đang được nghiên cứu.

Chẩn đoán và quản lý lâm sàng

Việc chẩn đoán dựa trên thăm khám đáy mắt và các phương pháp hỗ trợ như chụp mạch huỳnh quang (FA - Fluorescein Angiography) hoặc chụp cắt lớp võng mạc (OCT - Optical Coherence Tomography). Đối với thể ướt, các phương pháp điều trị bao gồm tiêm nội nhãn các thuốc kháng VEGF (Anti-VEGF) để giảm rò dịch và ức chế tân mạch. Laser quang đông từng được sử dụng nhưng hiện nay ít phổ biến hơn do nguy cơ gây tổn thương chức năng hoàng điểm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phân loại vết vàng2 loại: mềm và cứng
Đặc điểm vết cứngKích thước đều, màu trắng, có canxi hóa
Đặc điểm vết mềmKích thước không đều, màu vàng
Thể AMD2 thể: khô và ướt
Cơ chế thể ướtTăng sinh tân mạch, rò dịch, xuất huyết
Phương pháp điều trịTiêm Anti-VEGF, laser (tài liệu không nêu liều cụ thể)
Bình luận: Thông tin theo QUANG PHAM, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Bài giảng cung cấp cái nhìn tổng quan về triệu chứng học hoàng điểm nhưng thiếu các phác đồ điều trị chi tiết và liều lượng thuốc cụ thể. Cần lưu ý rằng việc sử dụng laser trong điều trị tân mạch hoàng điểm hiện nay đã bị thay thế phần lớn bởi các thuốc kháng VEGF theo các phác đồ tiêm nội nhãn chuẩn hóa.
  • Kiểm tra kỹ hình thái vết vàng (cứng/mềm) trên soi đáy mắt để định hướng bệnh lý.
  • Sử dụng OCT để đánh giá rò dịch và cấu trúc võng mạc trong các trường hợp nghi ngờ AMD.
  • Cân nhắc chỉ định tiêm Anti-VEGF cho các trường hợp tân mạch dưới võng mạc.
  • Theo dõi sát các dấu hiệu xuất huyết hoặc rò dịch để can thiệp kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

QUANG PHAM, 2022, Ca lam sang, YouTube, Video ID: 8A2a3OOFCGU.

Xem thêm