Tài liệu này là bản ghi chép từ hội thảo KeraKonnect E CME năm 2020, tập trung vào các chiến lược phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract) trên bệnh nhân có bệnh lý giác mạc đồng mắc. Việc lựa chọn giữa phẫu thuật đơn thuần hay kết hợp phụ thuộc vào loại đục giác mạc, vị trí, kinh nghiệm phẫu thuật viên, sự sẵn có của giác mạc hiến và phân tích lợi ích - nguy cơ.
Chiến lược quản lý theo mức độ đục giác mạc
Đối với đục giác mạc trung tâm nhỏ che khuất trục thị giác, phẫu thuật phacoemulsification (phaco) đơn thuần có thể được thực hiện. Nếu đục giác mạc nông, có thể kết hợp phẫu thuật cắt bỏ giác mạc bằng laser (PTK - Phototherapeutic Keratectomy) với phaco. Khi đục giác mạc sâu hơn (ví dụ: 1/3 độ dày giác mạc), phẫu thuật ghép giác mạc phiến trước (SALK - Superficial Anterior Lamellar Keratoplasty) hoặc ghép giác mạc phiến sâu (DALK - Deep Anterior Lamellar Keratoplasty) kết hợp phaco (triple procedure) được chỉ định. Nếu tổn thương liên quan đến nội mô, các kỹ thuật ghép nội mô như DSAEK (Descemet Stripping Automated Endothelial Keratoplasty) hoặc DMEK (Descemet Membrane Endothelial Keratoplasty) kết hợp phaco là lựa chọn ưu tiên. Đối với đục giác mạc toàn bộ các lớp, ghép giác mạc xuyên (PKP - Penetrating Keratoplasty) kết hợp phaco là cần thiết.
Kỹ thuật phẫu thuật và các lưu ý lâm sàng
Trong các trường hợp đục giác mạc, việc lập kế hoạch đường mổ rất quan trọng, đảm bảo ít nhất một nửa giác mạc còn trong để thực hiện các thao tác phaco. Sử dụng nhuộm bao (trypan blue) và duy trì chiếu sáng ngược (retro-illumination) là bắt buộc để cải thiện độ tương phản và hình ảnh hóa các mảnh nhân đục. Trong các trường hợp khó, có thể sử dụng móc nylon để mở rộng vùng quan sát. Đối với các ca có bệnh lý bề mặt nhãn cầu (như hội chứng Stevens-Johnson), phẫu thuật thường phức tạp và có nguy cơ thải ghép cao, đòi hỏi kỹ thuật cẩn trọng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại phẫu thuật kết hợp | Phaco kết hợp ghép giác mạc (triple procedure) |
| Kỹ thuật hỗ trợ | Nhuộm bao, chiếu sáng ngược (retro-illumination) |
| Thời gian chờ sau ghép phiến trước | 12-15 tháng (đối với ALK) |
| Thời gian chờ sau ghép nội mô | Tài liệu không nêu |
| Độ dày giác mạc (ca lâm sàng) | 500 microns (trước phẫu thuật) |
Bình luận: Thông tin theo KeraKonnect E CME, 2020; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật phẫu thuật kết hợp đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm cao về cả phẫu thuật đục thủy tinh thể và ghép giác mạc. Việc sử dụng các chất nhầy (OVD - Ophthalmic Viscosurgical Device) loại phân tán (dispersive) là cần thiết để bảo vệ nội mô giác mạc trong quá trình phẫu thuật.
Lời khuyên thực hành
- Luôn ưu tiên thực hiện phẫu thuật giác mạc trước, sau đó mới thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể nếu có thể (sequential surgery).
- Đảm bảo địa hình giác mạc (topography) ổn định trong ít nhất 3 tháng trước khi tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL).
- Sử dụng siêu âm B-scan để đo sinh trắc học (biometry) khi không thể thực hiện keratometry chính xác.
- Trong các ca phẫu thuật kết hợp, cần thận trọng với việc sử dụng thuốc nội nhãn có thể gây độc cho nội mô giác mạc.
- Theo dõi sát tình trạng bề mặt nhãn cầu và các dấu hiệu thải ghép sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Cornea Society, 2020, Cataract & coexisting corneal pathology, KeraKonnect E CME, Video ID: UFaVPepN33I.