Chẩn đoán và quản lý viêm võng mạc do virus: Hướng dẫn lâm sàng từ AIOC2026

Bs Ngô Hữu Thế
19.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Ilaria Testi đã trình bày về các chiến lược nhận diện và xử trí viêm võng mạc do virus (viral retinitis), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện mô hình bệnh lý (pattern recognition) trong thực hành lâm sàng. Viêm võng mạc do virus là một cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi sự nhạy bén trong chẩn đoán lâm sàng, ngay cả khi các xét nghiệm cận lâm sàng chưa có kết quả.

Viêm võng mạc hoại tử cấp tính (Acute Retinal Necrosis - ARN)

ARN thường gặp ở bệnh nhân có hệ miễn dịch bình thường, tác nhân phổ biến bao gồm HSV và VZV. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng là các vùng viêm võng mạc (retinitis) dạng mảng ở ngoại vi, có xu hướng lan rộng theo chu vi, tiến triển về phía cực sau, kèm theo viêm dịch kính (vitritis) và tổn thương mạch máu. Việc chẩn đoán dựa trên lâm sàng là chủ yếu, tuy nhiên cần thực hiện chọc dịch tiền phòng hoặc dịch kính để làm xét nghiệm PCR nhằm xác định tác nhân. Điều trị cần được bắt đầu ngay lập tức sau khi có chẩn đoán lâm sàng mà không cần chờ kết quả xét nghiệm.

Quản lý điều trị và biến chứng ARN

Phác đồ điều trị tại trung tâm của tác giả bao gồm valacyclovir liều cao (2g, 3 lần/ngày) sau đó duy trì 1g, 3 lần/ngày trong ít nhất 3 tháng. Tiêm nội nhãn foscarnet được thực hiện để kiểm soát sự tiến triển của viêm võng mạc, thường tiêm mỗi 3-4 tháng. Corticosteroid đường uống chỉ được cân nhắc sau 24-48 giờ khởi trị kháng virus nếu có viêm nặng, tổn thương đĩa thị hoặc viêm dịch kính. Biến chứng thường gặp nhất là bong võng mạc (retinal detachment). Cần lưu ý rằng tổn thương hắc mạc không loại trừ khả năng viêm võng mạc do virus.

Viêm võng mạc do Cytomegalovirus (CMV)

CMV retinitis thường xuất hiện ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch (ghép tạng, HIV với CD4 < 100). Có hai hình thái lâm sàng điển hình: dạng "pizza pie" (xuất huyết võng mạc trên nền hoại tử tại cực sau) và dạng hạt (granular indolent) ở ngoại vi. Điều trị ưu tiên valganciclovir đường uống hoặc ganciclovir nội nhãn nếu bệnh đe dọa thị lực hoặc không đáp ứng với điều trị toàn thân. Cần theo dõi chức năng thận ở bệnh nhân dùng valganciclovir, đặc biệt là bệnh nhân ghép thận.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phác đồ Valacyclovir (ARN)Khởi đầu 2g x 3 lần/ngày, duy trì 1g x 3 lần/ngày trong ít nhất 3 tháng
Tiêm nội nhãn FoscarnetThực hiện cho đến khi kiểm soát được sự tiến triển của viêm võng mạc
Tiêm nội nhãn Ganciclovir2mg, 2 lần/tuần
Corticosteroid (ARN)Bắt đầu sau 24-48 giờ nếu có viêm nặng hoặc tổn thương đĩa thị
Ngưỡng CD4 (CMV)Dưới 100 tế bào/mm3
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên trì hoãn điều trị kháng virus trong khi chờ kết quả PCR. Một điểm quan trọng là cần thận trọng với các báo cáo về liều cao ganciclovir nội nhãn (5-6mg) do nguy cơ gây tổn thương thần kinh thị giác và võng mạc; phác đồ 2mg, 2 lần/tuần vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
  • Luôn giãn đồng tử để kiểm tra kỹ võng mạc ngoại vi, tránh bỏ sót các tổn thương sớm.
  • Chẩn đoán dựa trên lâm sàng là ưu tiên hàng đầu; không chờ kết quả lab để bắt đầu điều trị kháng virus.
  • Cân nhắc chẩn đoán viêm võng mạc do virus ở bệnh nhân có tổn thương mạch máu võng mạc hoặc viêm hắc mạc không điển hình.
  • Kiểm tra chức năng thận trước khi chỉ định valganciclovir toàn thân.
  • Theo dõi sát bệnh nhân viêm màng bồ đào trước để phát hiện sớm các dấu hiệu viêm võng mạc tiềm ẩn.

Tài liệu tham khảo:

Ilaria Testi, 2026, Viral retinitis, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: o7usoxSVj2A.

Xem thêm