Xử trí các tình trạng lệch vị trí mi mắt: Tổng quan kỹ thuật lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Anita Sethi đã trình bày tổng quan về các tình trạng lệch vị trí mi mắt (eyelid malpositions) và các kỹ thuật phẫu thuật thực hành. Vị trí bình thường của bờ mi trên là che phủ 1.5 mm giác mạc với lông mi hướng ra ngoài và lên trên, trong khi bờ mi dưới nằm tại vị trí rìa dưới giác mạc với lông mi hướng ra ngoài và xuống dưới.

Giải phẫu và bệnh học mi mắt

Hiểu rõ giải phẫu là yếu tố then chốt trong phẫu thuật mi mắt. Mi trên bao gồm hai lá (lamina) là lá trước và lá sau, được ngăn cách bởi đường xám (gray line). Mi dưới cũng có cấu trúc tương tự nhưng kém phát triển hơn. Các thay đổi do lão hóa là nguyên nhân chính dẫn đến sự dịch chuyển mi mắt. Entropion (quặm mi) ở mi trên chủ yếu do nguyên nhân sẹo (cicatricial), viêm nhiễm hoặc bẩm sinh. Ectropion (hở mi) thường do sẹo, bỏng hoặc chấn thương. Hiện nay, các ca bệnh do trachoma đã giảm, thay vào đó là các ca viêm nhiễm như pemphigoid, OCP (ocular cicatricial pemphigoid), SJS (Stevens-Johnson syndrome) và bỏng.

Phẫu thuật quặm mi trên

Lựa chọn phẫu thuật phụ thuộc vào bệnh lý. Đối với sụn mi bị biến dạng, kỹ thuật gãy sụn (tarsal fracture) hoặc cắt bỏ hình chêm (wedge resection) thường được áp dụng. Nguyên tắc của gãy sụn là xoay phần dưới của sụn mi vào trong thông qua đường tiếp cận kết mạc. Phẫu thuật viên thực hiện rạch toàn bộ chiều dày sụn, luồn chỉ từ đầu trên của sụn và đưa ra ngoài dưới da phía sau hàng lông mi. Trước đây, chỉ được giữ trong 15 ngày qua chốt cao su để tạo sẹo. Phẫu thuật cắt hình chêm được chỉ định khi sụn mi dày và có da thừa, với apex hướng về phía kết mạc, đảm bảo độ dày khoảng 85% sụn để tránh xuyên thấu hoàn toàn.

Phẫu thuật hở mi trên

Cicatricial ectropion ở mi trên thường do nhiễm trùng hoặc chấn thương. Phẫu thuật yêu cầu cắt bỏ mô sẹo và sử dụng ghép da (skin graft) lấy từ mi đối diện, vùng sau tai hoặc mặt trong cánh tay. Tarsorrhaphy (khâu dính mi) là bắt buộc vì mảnh ghép có xu hướng co rút. Cần lấy mảnh ghép lớn hơn khoảng 25-30% so với diện tích cần thiết.

Phẫu thuật quặm mi dưới

Entropion do lão hóa (involutional entropion) thường do sự lỏng lẻo hoặc đứt rời (dehiscence) của các cơ co mi dưới (lower lid retractors). Bệnh nhân thường có triệu chứng chảy nước mắt và tiết dịch. Kỹ thuật Jones cải tiến (modified Jones procedure) được sử dụng để plicate (gấp nếp) các cơ co mi dưới thông qua đường rạch dưới lông mi (subciliary incision). Phẫu thuật viên xác định fascia capsulopalpebral, sau đó khâu cố định vào sụn mi. Kết quả phải được kiểm chứng ngay trên bàn mổ bằng cách quan sát bờ mi xoay ra ngoài.

Phẫu thuật hở mi dưới

Ectropion mi dưới thường do lão hóa hoặc liệt dây thần kinh số VII. Kỹ thuật ưa thích là lateral tarsal strip. Phẫu thuật viên bộc lộ đến củ bên (lateral tubercle), tách bờ mi tại đường xám để phân tách kết mạc và sụn. Sau đó, tạo một dải sụn (strip), loại bỏ biểu mô và cố định bằng chỉ không tiêu 6-0 Prolene vào màng xương của củ bên. Cần cố định cao hơn củ bên một chút để chống lại tác động của trọng lực. Sau khi cố định, loại bỏ da thừa để tránh tình trạng đùn mô.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian giữ chỉ (kỹ thuật cũ)15 ngày
Độ dày sụn khi cắt hình chêm85%
Tỷ lệ mảnh ghép da dư thừa25 đến 30%
Loại chỉ khâu lateral tarsal strip6-0 Prolene
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày mang tính thực hành cao, đặc biệt là việc nhấn mạnh vào việc kiểm tra kết quả ngay trên bàn mổ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ thành công hoặc biến chứng dài hạn.
  • Luôn kiểm tra sự xoay của bờ mi ngay trên bàn mổ để đảm bảo hiệu quả phẫu thuật.
  • Sử dụng kỹ thuật lateral tarsal strip như một phương pháp hỗ trợ để tăng cường kết quả cho cả quặm và hở mi do lão hóa.
  • Khi thực hiện ghép da, luôn lấy dư 25-30% diện tích để bù trừ cho sự co rút của mảnh ghép.
  • Luôn cố định chỉ vào màng xương tại củ bên cao hơn vị trí giải phẫu để chống lại trọng lực.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Anita Sethi, 2026, Eyelid Malpositions, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: hT1Z--qc5pw.

Xem thêm