Chẩn đoán và xử trí chảy nước mắt ở trẻ em: Từ giải phẫu đến kỹ thuật can thiệp

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Tài liệu này tổng hợp các khía cạnh lâm sàng về tình trạng chảy nước mắt ở trẻ em (watering of the eye in infants and children), được trình bày bởi chuyên gia trong chương trình Strabismus from A to Z năm 2024. Việc tiếp cận trẻ bị chảy nước mắt đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu hệ thống dẫn lưu nước mắt (lacrimal system) và các bất thường bẩm sinh tiềm ẩn.

Giải phẫu và phôi thai học hệ thống dẫn lưu nước mắt

Hệ thống dẫn lưu nước mắt bắt đầu từ phần dọc (vertical portion) dài khoảng 2 mm, sau đó chuyển sang phần ngang (horizontal portion) dài khoảng 8 mm. Hai phần này gặp nhau tại điểm chung (common canaliculus). Sự phát triển của hệ thống này bắt đầu từ tuần thứ 5 của thai kỳ. Nếu quá trình này không hoàn thiện, trẻ có thể bị tắc nghẽn hoặc các bất thường cấu trúc khác. Cần lưu ý rằng ở trẻ sơ sinh, chiều dài của ống dẫn lưu là 20 mm, trong khi ở người lớn là 30-40 mm. Việc thăm dò bằng que thông (probing) cần thận trọng để tránh làm tổn thương các cấu trúc giải phẫu nhạy cảm.

Chẩn đoán phân biệt và các tình trạng bệnh lý

Khi trẻ bị chảy nước mắt, cần phân biệt giữa tắc nghẽn đơn thuần và các bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm túi lệ (dacryocystitis), nang túi lệ (mucocele), hoặc thoát vị màng não (meningoencephalocele). Việc đánh giá cần bao gồm kiểm tra sự hiện diện của dịch nhầy, mủ hoặc các dấu hiệu của viêm nhiễm. Đặc biệt, cần chú ý đến các hội chứng liên quan đến ngoại bì (ectodermal dysplasia syndrome) có thể gây ra các bất thường về da, tóc và móng đi kèm với tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Chiều dài ống dẫn lưu ở trẻ sơ sinh20 mm
Chiều dài ống dẫn lưu ở người lớn30-40 mm
Kích thước ống nội soi (endoscope) sử dụng2.7 mm
Thời gian bơm bóng (balloon dilation)90 giây và 60 giây
Áp lực bơm bóng8-10 atmosphere
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán chính xác trước khi can thiệp. Một sai lầm phổ biến là nhầm lẫn giữa tắc nghẽn đơn thuần và các nang túi lệ có liên quan đến cấu trúc nội sọ. Việc sử dụng kỹ thuật bơm bóng (balloon dilation) và đặt ống thông (stenting) cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm để tránh các biến chứng như rò dịch não tủy (CSF leak).

Kỹ thuật can thiệp và quản lý

Kỹ thuật thông lệ (probing) và đặt ống thông (stenting) là các phương pháp điều trị chính. Đối với các trường hợp tắc nghẽn dai dẳng, việc sử dụng ống thông (stent) giúp duy trì sự thông thoáng. Tác giả giới thiệu các loại ống thông khác nhau như Monoka, Crawford, và các cải tiến mới nhằm giảm thiểu chấn thương cho niêm mạc mũi. Kỹ thuật massage túi lệ (lacrimal sac massage) cũng được hướng dẫn chi tiết để tạo áp lực thủy tĩnh (hydrostatic pressure) giúp mở thông đường dẫn lưu. Cần theo dõi sát sao sau can thiệp để phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm trùng hoặc tái tắc nghẽn.

  • Luôn kiểm tra sự hiện diện của các bất thường cấu trúc trước khi thực hiện thủ thuật thông lệ.
  • Sử dụng kỹ thuật massage túi lệ đúng cách để hỗ trợ điều trị bảo tồn.
  • Cân nhắc kỹ lưỡng thời điểm can thiệp phẫu thuật, đặc biệt ở trẻ dưới 1 tuổi.
  • Luôn cảnh giác với các dấu hiệu của thoát vị màng não khi thấy khối sưng vùng túi lệ.
  • Ưu tiên bảo tồn và tránh lạm dụng kháng sinh nếu không có dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng.

Tài liệu tham khảo:

Ahmed Taha, 2024, Watering of the eye in infants and children, Strabismus from A to Z, Video ID: _m69DE-RRRU.

Xem thêm