Myasthenia Gravis (MG) là một bệnh lý tự miễn tại khớp nối thần kinh cơ (neuromuscular junction) có thể biểu hiện dưới dạng lác (strabismus) hoặc sụp mi, gây khó khăn trong chẩn đoán phân biệt. Trong một ca lâm sàng bệnh nhi 13 tuổi, bệnh nhân được ghi nhận có độ lác 40 diopter (prism diopters) với kiểm soát kém, nhưng sau đó xuất hiện triệu chứng sụp mi (ptosis) dao động, gợi ý chẩn đoán MG thay vì chỉ định phẫu thuật lác đơn thuần.
Cơ chế bệnh sinh và đặc điểm lâm sàng
Bệnh lý MG xảy ra do sự tấn công của kháng thể vào khớp nối thần kinh cơ, làm giảm hiệu quả dẫn truyền acetylcholine. Đặc điểm quan trọng của MG là sự dao động của triệu chứng, thường nặng hơn vào cuối ngày hoặc sau khi vận động cơ. Các cơ vận nhãn thường bị ảnh hưởng sớm do tần suất hoạt động cao. Trong khoảng 50% trường hợp, bệnh khởi phát với các triệu chứng tại mắt, và lên đến 90% bệnh nhân sẽ có biểu hiện tại mắt trong quá trình tiến triển. Bệnh có hai đỉnh tuổi khởi phát, thường gặp ở nữ giới trẻ và nam giới lớn tuổi (thập niên 60-80). Cần lưu ý phân biệt với bệnh lý tuyến giáp (thyroid eye disease) dựa trên sự hiện diện của sụp mi và các dấu hiệu đặc trưng khác.
Các nghiệm pháp chẩn đoán tại phòng khám
Việc chẩn đoán MG dựa trên các nghiệm pháp lâm sàng đơn giản nhưng có giá trị cao. Nghiệm pháp Lid Margin Distance (LMD) được thực hiện bằng cách đo khoảng cách bờ mi, sau đó ấn giữ vùng chân mày để loại bỏ sự bù trừ của cơ trán, giúp bộc lộ tình trạng yếu cơ nâng mi. Nghiệm pháp Cogan's lid twitch sign được thực hiện bằng cách yêu cầu bệnh nhân nhìn xuống trong 10-15 giây, sau đó nhìn thẳng, quan sát sự co giật của mi trên. Ngoài ra, nghiệm pháp nghỉ ngơi (rest test) yêu cầu bệnh nhân nhắm mắt nghỉ ngơi trong 30 phút, sau đó đánh giá lại độ sụp mi. Nghiệm pháp chườm đá (ice pack test) cũng có thể được áp dụng bằng cách đặt túi đá lên mi mắt trong 2-5 phút, nếu mi nâng lên được 2mm thì kết quả được coi là dương tính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ khởi phát tại mắt | 50% trường hợp |
| Tỷ lệ biểu hiện tại mắt trong tiến triển | 90% trường hợp |
| Thời gian nghỉ ngơi trong rest test | 30 phút |
| Thời gian chườm đá (ice pack test) | 2-5 phút |
| Ngưỡng cải thiện trong ice pack test | 2 mm |
Bình luận: Các nghiệm pháp lâm sàng như ice pack test và Cogan's lid twitch sign là những công cụ sàng lọc hữu ích tại phòng khám nhãn khoa. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn bệnh lý MG. Việc chẩn đoán xác định vẫn cần phối hợp với các xét nghiệm chuyên sâu như kháng thể kháng thụ thể acetylcholine (AChR antibodies) hoặc điện cơ sợi đơn (single-fiber EMG). Hạn chế của tài liệu là không cung cấp độ nhạy và độ đặc hiệu cụ thể của từng nghiệm pháp trong quần thể bệnh nhi.
Quản lý và theo dõi bệnh nhân
Khi nghi ngờ MG, việc hội chẩn với chuyên khoa thần kinh là bắt buộc để quản lý điều trị nội khoa. Phẫu thuật lác trong MG là một thách thức lớn vì triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian, do đó cần thận trọng và tránh can thiệp vội vàng (rash surgery). Trong trường hợp bệnh nhân có biểu hiện khó thở hoặc yếu cơ toàn thân, cần cảnh giác với cơn nhược cơ (myasthenic crisis), một tình trạng cấp cứu cần nhập viện theo dõi sát sao. Việc theo dõi lâu dài đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa để điều chỉnh liều lượng thuốc ức chế acetylcholinesterase hoặc các liệu pháp ức chế miễn dịch khác.
- Luôn nghi ngờ MG ở mọi bệnh nhân có lác hoặc sụp mi dao động.
- Thực hiện các nghiệm pháp tại phòng khám (ice pack, Cogan's lid twitch) trước khi chỉ định phẫu thuật.
- Tránh phẫu thuật lác vội vàng khi chưa loại trừ bệnh lý thần kinh cơ.
- Hội chẩn chuyên khoa thần kinh ngay khi có chẩn đoán nghi ngờ.
- Giáo dục gia đình về các dấu hiệu của cơn nhược cơ cấp tính.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Marwa, 2024, Myasthenia Gravis, Strabismus from A to Z, Video ID: j7K73JFO3Yo