Chấn thương nhãn khoa do pháo hoa: Dữ liệu lâm sàng và thách thức trong quản lý

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOS Editor Proceedings 2026, Dr. Samrat Chatterjee đã trình bày về các chấn thương nhãn khoa liên quan đến pháo hoa, dựa trên dữ liệu từ một nghiên cứu đa trung tâm (multicentric study) thực hiện năm 2024 và khảo sát ý kiến bác sĩ nhãn khoa tại Ấn Độ. Một ca lâm sàng điển hình được báo cáo là một bệnh nhân nam lớn tuổi bị chấn thương nhãn khoa hai mắt do pháo hoa "sky shot" không nổ đúng cách, dẫn đến tình trạng mất nhận thức ánh sáng (PL negative) ở cả hai mắt sau khi đã được xử trí phẫu thuật.

Dịch tễ học và đặc điểm chấn thương

Dữ liệu toàn cầu cho thấy tại Mỹ có ít nhất 10.000 đến 18.000 ca chấn thương do pháo hoa mỗi năm. Tại Ấn Độ, mặc dù thiếu dữ liệu giám sát quốc gia, các khảo sát cho thấy số lượng bệnh nhân trung bình mà một bác sĩ nhãn khoa tiếp nhận là khoảng 5 ca, với một nhóm lớn bác sĩ đã từng điều trị cho 15, 20 hoặc thậm chí 100 ca. Chấn thương thường đạt đỉnh vào dịp lễ Diwali nhưng vẫn xảy ra quanh năm tùy theo các dịp lễ hội. Phần lớn bệnh nhân là trẻ em, nam giới, với tỷ lệ phân bố 2/3 ở khu vực thành thị và 1/3 ở khu vực nông thôn. Đáng chú ý, 1/4 số bệnh nhân dưới 10 tuổi là trẻ nhỏ, và khoảng 1/10 bệnh nhân bị chấn thương nhãn khoa hai mắt (bilateral ocular injuries), gây hậu quả thị giác nghiêm trọng.

Cơ chế và yếu tố nguy cơ

Các loại pháo như bom, đài phun nước (fountains), tên lửa (rockets) và pháo nổ là những nguyên nhân phổ biến nhất. Tác giả nhấn mạnh rằng đài phun nước không hề lành tính như lầm tưởng. Xu hướng mới bao gồm "sky shots" và súng carbide. Circumstances (hoàn cảnh) gây chấn thương phổ biến nhất là do chủ động châm lửa, đặc biệt là việc cố gắng châm lửa lại các thiết bị đã hỏng (failed devices). Hiệu ứng người đứng xem (bystander effect) cũng là một yếu tố nguy cơ, với quỹ đạo pháo không dự đoán trước được (erratic trajectory) gây chấn thương ngay cả khi nạn nhân đứng xa vị trí đốt pháo. Tỷ lệ giám sát của người lớn khi trẻ em đốt pháo rất thấp, dưới 14%.

Kết cục lâm sàng và quản lý

Trong nghiên cứu đa trung tâm, không có bệnh nhân nào sử dụng kính bảo hộ (protective eyewear). Phần lớn bệnh nhân bị chấn thương nhãn cầu kín (closed globe injuries), tuy nhiên chấn thương nhãn cầu mở (open globe injuries) thường xuyên hơn và có thị lực (visual acuity) kém hơn. Chấn thương do pháo hoa bao gồm các thành phần cơ học, nhiệt và hóa học. Mặc dù đa số chỉ cần điều trị nội khoa, khoảng 1/5 đến 1/4 bệnh nhân cần can thiệp phẫu thuật. Các di chứng lâu dài bao gồm sẹo giác mạc (corneal scar), nhãn cầu teo (phthisis bulbi), mất thể thủy tinh (aphakia), glaucoma thứ phát và thoái lui góc (angle recession) với nguy cơ glaucoma suốt đời.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ giám sát người lớnDưới 14%
Tỷ lệ bệnh nhân cần phẫu thuật1/5 đến 1/4 bệnh nhân
Tỷ lệ bệnh nhân chấn thương hai mắtKhoảng 1/10 bệnh nhân
Sử dụng kính bảo hộ0% (tài liệu không nêu số lượng cụ thể, chỉ nêu không có bệnh nhân nào sử dụng)
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc vận động chính sách (advocacy) và quy định (regulation) thay vì chỉ tập trung vào lệnh cấm hoàn toàn, dựa trên bài học từ Ireland khi việc dỡ bỏ lệnh cấm dẫn đến tăng gấp ba lần số ca chấn thương. Hạn chế của tài liệu là dữ liệu dựa trên khảo sát và nghiên cứu đa trung tâm chưa công bố chi tiết về phương pháp thống kê, cần thận trọng khi ngoại suy kết quả.
  • Khuyến khích sử dụng kính bảo hộ cho tất cả mọi người khi tham gia các hoạt động liên quan đến pháo hoa.
  • Tăng cường giám sát chặt chẽ của người lớn đối với trẻ em trong các dịp lễ hội.
  • Không bao giờ cố gắng châm lửa lại các thiết bị pháo hoa đã hỏng hoặc không nổ.
  • Ủng hộ các quy định về tiêu chuẩn chất lượng (như dấu ISI) và quản lý an toàn tại các địa điểm tổ chức bắn pháo hoa tập trung.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Samrat Chatterjee, 2026, Dangers of Fire crackers in current times, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: GotT0oTV5g4.

Xem thêm