Trong video bài giảng năm 2019, BS Đoàn Lương Hiền đã trình bày các chỉ định và chiến lược tối ưu hóa kết quả thị giác khi sử dụng Toric IOL cho bệnh nhân đục thủy tinh thể. Mục tiêu cốt lõi là đạt được mức loạn thị tồn dư từ 0.5 diopter trở xuống sau phẫu thuật, đặc biệt quan trọng đối với các bệnh nhân sử dụng kính nội nhãn cao cấp (premium IOLs).
Quy trình đánh giá tiền phẫu
Việc đánh giá bệnh nhân cần sự kết hợp của nhiều phương pháp bao gồm khúc xạ chủ quan, tự động (auto-refraction), bản đồ giác mạc (topography), đo bản đồ độ dày giác mạc (tomography) và đo chiều dài trục nhãn cầu (biometry). Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét kính cũ của bệnh nhân trước khi phát triển đục thủy tinh thể đáng kể, vì điều này cung cấp manh mối về mức độ loạn thị mà bệnh nhân có thể dung nạp được. Dữ liệu biometry cần đảm bảo độ tin cậy; nếu nghi ngờ, việc đo lại là cần thiết để đảm bảo độ lớn và trục loạn thị thống nhất. Các công cụ hỗ trợ như máy tính trực tuyến (online calculator) bao gồm Barrett, Halcon và Baylor nomogram là những công cụ hỗ trợ đắc lực.
Quản lý loạn thị giác mạc và các yếu tố gây nhiễu
Loạn thị giác mạc sau (posterior corneal astigmatism) đóng vai trò như một thấu kính phân kỳ, tạo ra công suất dương dọc theo kinh tuyến ngang. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nếu không chú ý, loạn thị xuôi chiều (with-the-rule) có thể dẫn đến quá chỉnh khoảng 0.5 diopter, trong khi loạn thị ngược chiều (against-the-rule) là khoảng 0.3 diopter. Tác giả khuyến cáo ngưỡng điều trị loạn thị xuôi chiều là trên 1.25 diopter và loạn thị ngược chiều là trên 0.75 diopter nếu các thông số đo đạc ổn định và có thể tái lập. Ngoài ra, hiện tượng nghiêng IOL (IOL tilt) và xơ hóa bao quanh quang học IOL cũng là các nguyên nhân tiềm ẩn gây loạn thị tồn dư.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng điều trị loạn thị xuôi chiều | > 1.25 diopter |
| Ngưỡng điều trị loạn thị ngược chiều | > 0.75 diopter |
| Sai số trục IOL | Mỗi 1 độ sai lệch mất 3.3 diopter loạn thị |
| Mục tiêu loạn thị tồn dư | ≤ 0.5 diopter |
Kỹ thuật đánh dấu và sử dụng hệ thống hỗ trợ
Việc đánh dấu trục (axis marking) có thể thực hiện thủ công hoặc bằng hệ thống kỹ thuật số. Dù chọn phương pháp nào, sự tỉ mỉ là yếu tố quyết định. Tác giả cảnh báo rằng mỗi 1 độ sai lệch trong đánh dấu có thể làm mất đi 3.3 diopter hiệu quả điều chỉnh loạn thị. Đối với đánh dấu thủ công, thực hiện tại đèn khe (slit-lamp) ở tư thế ngồi là phương pháp tối ưu. Các hệ thống hỗ trợ trong phẫu thuật như ORA (intraoperative aberrometer) giúp đánh giá loạn thị tồn dư ngay trong ca mổ. Tác giả lưu ý không sử dụng chất nhầy (viscoelastic) hoặc nếu có thì dùng loại không ảnh hưởng đến kết quả đo, đồng thời cần làm sạch tế bào biểu mô trên bề mặt IOL trước khi đo.
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh ORA đóng vai trò là "người phá vỡ quyết định" (decision breaker) thay vì "người ra quyết định" (decision maker). Hạn chế của thiết bị này là không đo trực tiếp độ cong giác mạc (K) hay chiều dài trục, mà dựa trên các thông số đầu vào và khúc xạ giả định. Do đó, bác sĩ cần thận trọng, không nên tin tưởng tuyệt đối vào kết quả nếu các công thức khác cho kết quả trái ngược.
Các điểm cần lưu ý để thay đổi thực hành
- Luôn kiểm tra kính cũ của bệnh nhân để đánh giá mức độ dung nạp loạn thị thực tế.
- Đảm bảo bề mặt giác mạc đủ độ ẩm và bôi trơn trước khi đo đạc tiền phẫu và trong phẫu thuật.
- Thực hiện kiểm tra áp lực (stress test) bằng cách bơm rửa BSS để đảm bảo IOL không bị xoay trước khi kết thúc ca mổ.
- Sử dụng ORA như một công cụ hỗ trợ kiểm chứng, không thay thế cho việc lập kế hoạch phẫu thuật dựa trên dữ liệu tiền phẫu tin cậy.
- Nếu có sự khác biệt lớn giữa các phép đo, cần đánh giá lại toàn bộ dữ liệu thay vì chỉ dựa vào một kết quả duy nhất.
Tài liệu tham khảo:
BS Đoàn Lương Hiền, 2019, Cataract Surgery - My Indications for Toric IOLs, YouTube, Video ID: NeTG-CfL3wU.