Bài giảng tại sự kiện Eyes on Dry Eye 2026 với chủ đề các lộ trình điều trị khô mắt thực hành đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân loại bệnh nhân dựa trên cơ chế bệnh sinh. Khoảng 2/3 bệnh nhân khô mắt chờ đợi 6 tháng hoặc lâu hơn trước khi tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia, trong khi 80% bệnh nhân mong muốn được chẩn đoán sớm hơn để hiểu rõ nguyên nhân gây khó chịu.
Phân loại bệnh nhân và cơ chế bệnh sinh
Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh là chìa khóa để điều trị hiệu quả. Dữ liệu cho thấy 14% bệnh nhân bị khô mắt do thiếu hụt nước (aqueous deficient), 50% có thành phần bay hơi thuần túy, và 36% là hỗn hợp. Tổng cộng, 86% bệnh nhân có thành phần bay hơi trong bệnh cảnh khô mắt. Rối loạn chức năng tuyến Meibomian (Meibomian gland dysfunction - MGD) là nguyên nhân phổ biến nhất gây khô mắt do bay hơi, dẫn đến tình trạng meibum đặc, đục, làm mất ổn định màng phim nước mắt và tăng áp lực thẩm thấu (hyperosmolarity). Ngoài ra, tình trạng chớp mắt không hoàn toàn cũng góp phần làm trầm trọng thêm MGD.
Điều trị khô mắt do bay hơi với Miebo
Miebo (perfluorohexyloctane) là thuốc được chỉ định điều trị dấu hiệu và triệu chứng của khô mắt, đặc biệt hiệu quả cho thành phần bay hơi. Cơ chế của thuốc dựa trên cấu trúc hai phần: một phần ưa khí (aerophilic) và một phần ưa lipid (lipophilic), giúp tạo thành một lớp đơn phân tử (monolayer) trên bề mặt màng phim nước mắt, ngăn chặn sự bay hơi. Nghiên cứu cho thấy Miebo có tác dụng hiệp đồng với meibum tự nhiên, giúp ức chế bay hơi tốt hơn khoảng 4 lần so với nước mắt tự nhiên. Thuốc có tác dụng nhanh, cải thiện triệu chứng trong vòng 5 phút và có hiệu quả điều trị bề mặt nhãn cầu, cải thiện nhuộm giác mạc (corneal staining) từ 15 ngày đến 57 ngày.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bệnh nhân có thành phần bay hơi | 86% |
| Tỷ lệ bệnh nhân thiếu hụt nước thuần túy | 14% |
| Liều dùng Miebo | 1 giọt, tối đa 4 lần/ngày |
| Thời gian cải thiện triệu chứng (Miebo) | 5 phút |
| Tỷ lệ ngưng thuốc do tác dụng phụ (Miebo) | 0.2% |
| Tỷ lệ ngưng thuốc do tác dụng phụ (Xiidra) | tài liệu không nêu |
Kiểm soát viêm với Xiidra
Viêm là mẫu số chung trong các loại khô mắt. Xiidra (lifitegrast) là thuốc điều trị khô mắt bằng cách ức chế tương tác giữa LFA-1 trên tế bào T và ICAM-1 trên bề mặt nhãn cầu, ngăn chặn sự hoạt hóa tế bào T và giảm giải phóng các cytokine tiền viêm. Khác với cyclosporine (một chất ức chế calcineurin), Xiidra tác động ở giai đoạn sớm hơn (thượng nguồn). Các nghiên cứu Opus 1, 2 và 3 cho thấy Xiidra cải thiện triệu chứng có ý nghĩa thống kê từ 2 tuần và rõ rệt hơn ở mốc 6 tuần. Tác dụng phụ thường gặp bao gồm kích ứng tại chỗ, rối loạn vị giác (dysgeusia) và giảm thị lực thoáng qua.
Bình luận: Thông tin theo Eyes on Dry Eye 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng thuốc kê đơn sớm thay vì chỉ dựa vào nước mắt nhân tạo. Cần lưu ý các tác dụng phụ như dysgeusia khi tư vấn bệnh nhân sử dụng Xiidra. Việc sử dụng Miebo cần tránh dùng trong vòng 30 phút sau khi đeo kính áp tròng.
- Ưu tiên chẩn đoán sớm và giải thích cơ chế bệnh sinh để tăng sự tuân thủ của bệnh nhân.
- Sử dụng Miebo cho bệnh nhân có thành phần bay hơi chiếm ưu thế để ức chế bay hơi nhanh chóng.
- Sử dụng Xiidra cho bệnh nhân có thành phần viêm, lưu ý tư vấn cách giảm tác dụng phụ dysgeusia bằng cách dùng thuốc vào thời điểm ăn uống hoặc vệ sinh răng miệng.
- Cân nhắc các kênh phân phối thuốc chuyên biệt (như BlinkRx) để tối ưu hóa chi phí cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Caleb Abbott, 2026, Eyes on Dry Eye 2026 - Practical Dry Eye Pathways: From Evidence to Implementation, Eyes On Eyecare - Optometry, Video ID: kelFvpRm_6c.