Chiến lược phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (Tube Shunt) trong Glaucoma phức tạp và thứ phát

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (IC216), Dr. Julie Pegu đã trình bày các chiến lược nâng cao trong phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube shunt) cho các trường hợp glaucoma phức tạp và thứ phát. Phẫu thuật này được chỉ định khi kết mạc bị sẹo, tình trạng viêm tiến triển hoặc các phẫu thuật lọc trước đó thất bại, nơi mà phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) không thể thực hiện được.

Lựa chọn thiết bị và vị trí đặt ống

Việc lựa chọn thiết bị phù hợp là yếu tố then chốt. Tác giả báo cáo kinh nghiệm sử dụng các dòng RD 250 và 350, kết hợp với chỉ khâu rip cord suture để đảm bảo an toàn trong hầu hết các kịch bản lâm sàng. Vị trí đặt ống tối ưu được khuyến cáo là tại rãnh thể mi (sulcus) hoặc hậu phòng, giúp duy trì khoảng cách an toàn với giác mạc. Kỹ thuật chèn ống đòi hỏi sự chính xác cao; tác giả thường tạo đường hầm củng mạc 4 mm. Khi sử dụng kim tưới (irrigation needle) loại bent twin, phần vát (bevel) kết thúc ở 3 mm và phần mở (opening) kết thúc ở 2.8 mm. Để ống nằm trong tiền phòng, phẫu thuật viên cần đưa kim vào khi phần vát đã nằm trong củng mạc; nếu đưa vào tại điểm kết thúc của phần mở, ống sẽ nằm tại rãnh thể mi.

Xử trí các tình huống lâm sàng phức tạp

Trong trường hợp glaucoma góc đóng thứ phát sau phẫu thuật đục thủy tinh thể với mống mắt dính vào giác mạc, tác giả thực hiện tách mống mắt bằng chất nhầy (viscoelastic) trước khi đặt ống. Đối với bệnh nhân có giác mạc đục (như trường hợp ghép giác mạc xuyên - PK thất bại), việc đặt ống đòi hỏi sự cẩn trọng để tránh chạm vào giác mạc. Tác giả sử dụng 3-4 đường rạch thoát (venting slits) để kiểm soát nhãn áp tạm thời. Trong các ca bệnh nhi có microcornea và aphakia, nếu ống bị tắc do dịch kính, việc thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) đơn thuần là không đủ; phẫu thuật viên cần sử dụng kẹp vi phẫu (micro forceps) hoặc kẹp gắp đầu (end-gripping forceps) để kéo toàn bộ dịch kính ra khỏi lòng ống trước khi thực hiện cắt dịch kính xung quanh ống.

Quản lý biến chứng và kỹ thuật bổ trợ

Khi đối mặt với tình trạng kết mạc quá ngắn sau phẫu thuật, việc sử dụng mảnh ghép tự thân kết mạc (conjunctival autograft) từ vùng dưới là một lựa chọn hiệu quả. Đối với các ca đã có đai thắt (buckle) từ phẫu thuật võng mạc, nếu được phép, phẫu thuật viên có thể bóc tách cẩn thận xung quanh đai thắt để đặt ống, tuy nhiên cần cảnh báo nguy cơ hoại tử mô nghiêm trọng tại khu vực này. Trong trường hợp teo mống mắt thiết yếu (essential iris atrophy) hoặc sẹo xơ hóa nặng, rãnh thể mi vẫn là vị trí ưu tiên. Đối với bệnh nhi, cần sử dụng gây mê toàn thân (GA) ngắn để rút chỉ rip cord suture sau khoảng 3 tuần.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thiết bị sử dụngRD 250, RD 350, ACP 250
Đường hầm củng mạc4 mm
Vị trí kết thúc phần vát kim3 mm
Vị trí kết thúc phần mở kim2.8 mm
Thời gian rút chỉ rip cord3 tuần sau phẫu thuật
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như đặt ống vào rãnh thể mi hoặc xử trí tắc ống do dịch kính đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật vi phẫu cao. Việc sử dụng mảnh ghép kết mạc tự thân là giải pháp hữu ích trong các mắt đã qua nhiều lần phẫu thuật, tuy nhiên cần lưu ý nguy cơ hoại tử khi bóc tách quanh đai thắt võng mạc.
  • Luôn kiểm tra vị trí ống qua trục đồng tử để đảm bảo ống không chạm vào giác mạc.
  • Sử dụng chỉ khâu rip cord để kiểm soát nhãn áp trong giai đoạn hậu phẫu sớm.
  • Khi ống bị tắc do dịch kính, phải lấy dịch kính ra khỏi lòng ống bằng kẹp trước khi cắt dịch kính.
  • Cân nhắc sử dụng mảnh ghép kết mạc tự thân khi diện tích kết mạc lành không đủ để che phủ ống.
  • Thận trọng tối đa khi bóc tách quanh đai thắt võng mạc cũ để tránh hoại tử củng mạc.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Julie Pegu, 2026, Advanced Tube Shunt Strategies Addressing Complex and Secondary, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: LOmCX_uJ80A.

Xem thêm