Tại hội thảo AIOC 2026 IC566 với chủ đề Glaucoma và mù lòa có thể phòng ngừa, các chuyên gia đã thảo luận về gánh nặng bệnh tật và các chiến lược sàng lọc hệ thống. Glaucoma hiện ảnh hưởng đến 76 triệu người trên toàn cầu, với dự báo tăng lên 111 triệu người vào năm 2040, trong đó Ấn Độ chiếm khoảng 12 triệu bệnh nhân và hơn 90% các trường hợp chưa được chẩn đoán.
Gánh nặng bệnh tật và thách thức sàng lọc
Glaucoma là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa không hồi phục. Tại Ấn Độ, bệnh chiếm khoảng 5-12,8% tổng số ca mù lòa. Các thách thức chính bao gồm nhận thức cộng đồng thấp, thiếu hụt cơ sở hạ tầng sàng lọc, thiếu chuyên gia và tỷ lệ tuân thủ điều trị kém. Đặc biệt, 70% bệnh nhân đến khám ở giai đoạn muộn. Các yếu tố nguy cơ cần sàng lọc bao gồm: tuổi trên 40, tiền sử gia đình, cận thị nặng, đái tháo đường và sử dụng steroid kéo dài.
Quy trình sàng lọc và công nghệ mới
Quy trình sàng lọc chuẩn bao gồm đo nhãn áp (IOP), đánh giá đĩa thị và đánh giá độ sâu tiền phòng. Các công nghệ mới như OCT, máy chụp đáy mắt cầm tay và sàng lọc hỗ trợ bởi AI đang đóng vai trò quan trọng. Tele-ophthalmology (nhãn khoa từ xa) cho phép đánh giá từ xa, cải thiện khả năng tiếp cận cho dân cư vùng nông thôn. Các tiêu chí chuyển tuyến bao gồm: tỷ lệ cup/disc dọc > 0,6, bất đối xứng cup/disc > 0,2, nhãn áp nền > 21 mmHg, xuất huyết đĩa thị hoặc tiền phòng nông (độ 1-2 theo thang đo von Herick).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Gánh nặng toàn cầu | 76 triệu người, dự kiến 111 triệu vào năm 2040 |
| Gánh nặng tại Ấn Độ | 12 triệu bệnh nhân, 90% chưa được chẩn đoán |
| Tỷ lệ mù lòa do Glaucoma tại Ấn Độ | 5-12,8% |
| Tỷ lệ bệnh nhân đến khám muộn | 70% |
| Tiêu chuẩn chuyển tuyến (VCDR) | > 0,6 hoặc bất đối xứng > 0,2 |
| Tiêu chuẩn chuyển tuyến (IOP) | > 21 mmHg |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC566; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các con số về gánh nặng bệnh tật tại Ấn Độ được trích dẫn từ báo cáo hội thảo, cần lưu ý tính biến thiên theo thời gian và khu vực địa lý. Việc áp dụng AI trong sàng lọc là xu hướng tất yếu nhưng cần kiểm soát sai số thuật toán.
Vai trò của khu vực tư nhân và mô hình tích hợp
Khu vực tư nhân cung cấp 70% dịch vụ chăm sóc mắt chuyên khoa tại Ấn Độ, do đó cần sự tham gia tích cực vào sàng lọc. Mô hình LVPEI là một ví dụ thành công với mạng lưới hơn 200 trung tâm thị lực, giúp tăng 40% tỷ lệ phát hiện sớm và giảm 60% chi phí cho bệnh nhân. Các chiến lược tương lai bao gồm tích hợp sàng lọc Glaucoma vào các chương trình chăm sóc đái tháo đường và đục thủy tinh thể, đồng thời đẩy mạnh quan hệ đối tác công tư (Public-Private Partnership).
Các phương thức điều trị tiên tiến
Selective Laser Trabeculoplasty (SLT) được coi là liệu pháp đầu tay với tỷ lệ thành công 93% sau 3 năm (theo LIGHT trial, 2019). Các thiết bị MIGS (Minimally Invasive Glaucoma Surgery) giúp giảm nhãn áp 20-40% thông qua đường mổ ab interno. Đối với vấn đề tuân thủ điều trị, các hệ thống giải phóng thuốc chậm như bimatoprost (Durysta) đang được nghiên cứu, cho thấy tỷ lệ tuân thủ 100% trong các thử nghiệm pha 3.
- Tích hợp sàng lọc Glaucoma vào mọi đợt khám mắt cộng đồng.
- Đào tạo nhân viên y tế cơ sở sử dụng thiết bị cầm tay và AI để sàng lọc.
- Thiết lập mạng lưới chuyển tuyến rõ ràng từ trung tâm thị lực đến bệnh viện chuyên khoa.
- Khuyến khích sử dụng SLT làm liệu pháp đầu tay để giảm gánh nặng thuốc nhỏ mắt.
- Tăng cường hợp tác công tư để chia sẻ dữ liệu và giảm chi phí cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, IC566 Glaucoma and Preventable Blindness, aioseditorproceedings, 2026.