Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề IC41 đã trình bày các chiến lược lâm sàng tối ưu hóa kết quả phẫu thuật đục thủy tinh thể trên bệnh nhân có giác mạc tổn thương. Các thách thức chính bao gồm đánh giá tiền phẫu khó khăn, độ tin cậy thấp của đo sinh trắc học (biometry), quá trình lành thương không dự đoán được, tầm nhìn hạn chế trong phẫu thuật và kết quả thị lực không ổn định.
Đánh giá tiền phẫu
Quy trình đánh giá tiền phẫu gồm 7 bước. Đầu tiên, cần xác định nguyên nhân chính gây giảm thị lực là do giác mạc hay võng mạc. Kiểm tra thị lực tốt nhất có chỉnh kính (BCVA) với lỗ pinhole, sử dụng máy đo tiềm năng thị lực (potential acuity meter), ERG, VEP hoặc siêu âm B-scan khi giác mạc quá đục. Tiếp theo, cần xác định đặc điểm sẹo giác mạc (vị trí, độ sâu, kích thước, độ ổn định). Đánh giá bề mặt nhãn cầu (Ocular Surface Disease - OSD) bằng TBUT và nhuộm bề mặt là bắt buộc; cần điều trị ổn định OSD ít nhất 1 tháng trước khi đo sinh trắc học. Hình ảnh học giác mạc như chụp cắt lớp (tomography), bản đồ giác mạc (topography) và hiển vi nội mô (specular microscopy) rất quan trọng để định lượng độ bất thường và đánh giá nội mô.
Lập kế hoạch phẫu thuật
Việc lập kế hoạch phẫu thuật cần chú trọng vị trí ngồi của phẫu thuật viên để đảm bảo vùng giác mạc trong suốt nằm ở góc trên bên trái (đối với phẫu thuật viên thuận tay phải) hoặc góc trên bên phải (đối với phẫu thuật viên thuận tay trái). Phẫu thuật viên nên cân nhắc SICS (Small Incision Cataract Surgery) hoặc phacoemulsification với kỹ thuật chop để giảm năng lượng siêu âm truyền vào mắt, bảo vệ nội mô. Tránh sử dụng các loại kính nội nhãn (IOL) cao cấp; IOL đơn tiêu cự (monofocal) ba mảnh là lựa chọn an toàn nhất. Cần thận trọng với EDOF và tránh dùng kính đa tiêu cự (multifocal) do nguy cơ cao về quang sai bậc cao (higher order aberrations).
Quản lý trong phẫu thuật
Trong các trường hợp khó, việc nhuộm bao bằng Trypan blue hoặc sử dụng đèn nội nhãn (endoilluminator) là cần thiết để cải thiện tầm nhìn. Nếu đồng tử nhỏ, cần thực hiện giãn đồng tử hoặc các thủ thuật như tạo hình đồng tử (pupilloplasty) để đảm bảo phẫu thuật viên có thể quan sát rõ các vùng cần thao tác. Đối với các trường hợp phức tạp như sau ghép giác mạc (TPK) hoặc có dính mống mắt, việc giải phóng dính là bước đầu tiên quan trọng. Trong trường hợp phacodonesis, phẫu thuật viên cần cân nhắc giữa phaco và SICS dựa trên độ ổn định của túi bao và khả năng thao tác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian chờ ổn định OSD | 1 tháng |
| Công thức tính IOL | Barrett 2 K, Haigis |
| Loại IOL khuyến cáo | Monofocal ba mảnh |
| Kỹ thuật phẫu thuật | Phaco hoặc SICS |
| Kiểm soát hậu phẫu | Kiểm soát nhãn áp (IOP) là ưu tiên hàng đầu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược như sử dụng đèn nội nhãn để hỗ trợ quan sát trong phẫu thuật đục thủy tinh thể trên giác mạc đục là một kỹ thuật hữu ích nhưng đòi hỏi sự thành thạo trong thao tác tay. Việc ưu tiên IOL đơn tiêu cự là hợp lý để tránh các vấn đề về quang sai trên giác mạc không đều.
- Luôn đánh giá kỹ bề mặt nhãn cầu và điều trị ổn định trước khi đo sinh trắc học.
- Sử dụng đèn nội nhãn để hỗ trợ quan sát khi giác mạc có sẹo hoặc đục.
- Ưu tiên IOL đơn tiêu cự ba mảnh cho các trường hợp giác mạc tổn thương.
- Luôn kiểm soát nhãn áp chặt chẽ trong giai đoạn hậu phẫu.
- Cân nhắc thủ thuật ba thì (triple procedure) nếu tình trạng bệnh lý yêu cầu.
Tài liệu tham khảo:
Aishwarya, 2026, Pearls in Cataracts with Compromised Corneas, AIOC 2026 IC41, Video ID: DUin-AyA8KA.