Chiến lược tiêm nội nhãn trong thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD)

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (2026) về chủ đề "Injection Equation" đã tổng hợp các chiến lược quản lý thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (Age-related Macular Degeneration - AMD) thể tân mạch, nhấn mạnh vào việc cá thể hóa điều trị dựa trên đáp ứng lâm sàng. AMD là một bệnh lý phức tạp, mạn tính với nhiều cơ chế bệnh sinh, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải linh hoạt trong việc lựa chọn thuốc và thay đổi phác đồ khi bệnh nhân không đáp ứng đầy đủ với liệu pháp hiện tại.

Định nghĩa và phân loại đáp ứng điều trị

Việc thiếu hụt các định nghĩa chuẩn hóa cho các thuật ngữ như "không đáp ứng" (non-responder) hoặc "đáp ứng không hoàn toàn" (incomplete response) gây khó khăn trong thực hành lâm sàng. Tác giả đề xuất đơn giản hóa thành ba nhóm chính: bệnh nhân kháng trị (refractory), bệnh nhân tái phát (recurrent) và bệnh nhân kháng với mọi hình thức trị liệu (resistance to any form of therapy). Đáp ứng với thuốc kháng VEGF (antiviral therapy) có thể được đánh giá theo các mức độ: tốt, một phần, kém hoặc không đáp ứng. Khoảng 20% đến 30% bệnh nhân có thể gặp tình trạng tachyphylaxis (hiện tượng giảm đáp ứng thuốc theo thời gian), đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá kỹ lưỡng trước khi quyết định thay đổi phác đồ.

Chiến lược chuyển đổi thuốc và cá thể hóa điều trị

Chuyển đổi thuốc (switching) sau 3 đến 4 mũi tiêm khi không đạt đáp ứng đầy đủ là một quy trình phổ biến. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào đặc điểm bệnh lý, ví dụ như bệnh nhân có bệnh lý mạch máu màng mạch đa hình (Polypoidal Choroidal Vasculopathy - IPCV) hoặc bong biểu mô sắc tố (Pigment Epithelial Detachment - PED). Các phân tử mới như brolucizumab và faricimab mang lại lợi thế trong việc kiểm soát dịch ở tất cả các khoang võng mạc, cải thiện kết cục giải phẫu và chức năng, đồng thời có tiềm năng giảm số lượng mũi tiêm cần thiết. Tuy nhiên, faricimab thường yêu cầu giai đoạn tiêm tải (loading dose) trong khi các thuốc khác có thể bắt đầu ngay theo phác đồ PRN (pro re nata) hoặc treat-and-extend.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bệnh nhân gặp tachyphylaxis20% đến 30%
Thời điểm cân nhắc chuyển đổi thuốcSau 3 đến 4 mũi tiêm không đáp ứng
Tỷ lệ bệnh nhân AMD có nguồn gốc IPCV30%
Thời gian đáp ứng giải phẫu với faricimab2 đến 3 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các thuốc có cơ chế tác động khác nhau để vượt qua tình trạng kháng thuốc. Cần lưu ý rằng việc chuyển đổi thuốc cần dựa trên đánh giá OCT (Optical Coherence Tomography) định kỳ để xác định chính xác tình trạng dịch võng mạc. Hạn chế của bài giảng là thiếu các số liệu thống kê cụ thể từ các thử nghiệm lâm sàng lớn để so sánh trực tiếp hiệu quả giữa các nhóm thuốc.
  • Đánh giá đáp ứng điều trị dựa trên cả kết cục giải phẫu (OCT) và chức năng (thị lực).
  • Cân nhắc chuyển đổi thuốc khi không đạt đáp ứng sau 3-4 mũi tiêm.
  • Lưu ý nguy cơ viêm nội nhãn khi sử dụng một số loại thuốc kháng VEGF.
  • Cá thể hóa phác đồ tiêm dựa trên đặc điểm bệnh lý (ví dụ: IPCV, PED).
  • Theo dõi sát sao các dấu hiệu tái phát để điều chỉnh kịp thời phác đồ điều trị.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Manoj Khatri, 2026, The Injection Equation: Intravitreal Injections in AMD, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: jb1z0bNmFVs.

Xem thêm