Ứng dụng màng ối trong phẫu thuật bề mặt nhãn cầu: Kinh nghiệm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC421) của Dr. Nidhi Gajendragadkar trình bày kinh nghiệm sử dụng màng ối (Amniotic Membrane - AM) như một phương pháp hỗ trợ trong các phẫu thuật bề mặt nhãn cầu phức tạp. Màng ối được đánh giá là một giá thể sinh học đa năng, có khả năng điều chỉnh môi trường làm lành vết thương, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp khiếm khuyết biểu mô kéo dài (Persistent Epithelial Defect - PED), thoái hóa dạng cầu (spheroidal degeneration), mộng thịt tái phát, thủng giác mạc và các tổn thương do hóa chất hoặc nhiệt.

Khiếm khuyết biểu mô kéo dài và thoái hóa dạng cầu

Đối với các trường hợp PED không đáp ứng với điều trị bảo tồn như nước mắt nhân tạo, bít điểm lệ, kính tiếp xúc băng (Bandage Contact Lens - BCL) hoặc insulin tại chỗ, phẫu thuật cắt bỏ biểu mô và gọt bề mặt (superficial debridement) kết hợp ghép màng ối là chỉ định cần thiết. Trong một ca bệnh nhân một mắt bị PED kéo dài trên 3 tháng kèm thoái hóa dạng cầu, việc ghép màng ối đơn thuần đã giúp cải thiện tình trạng bề mặt nhãn cầu rõ rệt sau 2 tuần và duy trì ổn định đến 12 tuần. Đối với thoái hóa dạng cầu hai mắt gây sợ ánh sáng (photophobia) nặng, kỹ thuật gọt bề mặt kết hợp ghép màng ối giúp giảm đáng kể triệu chứng, tạo điều kiện thuận lợi để lên kế hoạch phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc ghép giác mạc sau khoảng 6 tháng theo dõi.

Màng ối trong phẫu thuật mộng thịt và khuyết hổng kết mạc

Màng ối đóng vai trò thay thế cho ghép kết mạc tự thân (conjunctival grafts) khi diện tích khuyết hổng kết mạc quá lớn, đặc biệt trong các trường hợp mộng thịt nguyên phát hai đầu hoặc mộng thịt tái phát. Trong các ca mộng thịt tái phát sau 3 lần phẫu thuật, khi không còn đủ kết mạc để che phủ, việc kết hợp ghép màng ối với kỹ thuật ghép kết mạc tự thân (CLAG) là giải pháp tối ưu. Đối với các trường hợp mỏng củng mạc (scleral melts) sau cắt mộng thịt, việc cô lập cơ trực, đặt mảnh ghép củng mạc (patch graft) và che phủ bằng màng ối kết hợp một phần CLAG nhỏ gần vùng rìa giúp bảo tồn cấu trúc nhãn cầu hiệu quả.

Quản lý thủng giác mạc và rò rỉ bọng lọc

Trong các ca thủng giác mạc do dị vật lâu ngày kèm hoại tử mô, việc loại bỏ dị vật và mô hoại tử cần thực hiện trong phòng mổ (OT) do nguy cơ thủng lớn. Kỹ thuật bao gồm bóc tách lớp (lamellar dissection) để nhét màng ối vào, cố định bằng keo cyanoacrylate và khâu. Nếu màng ối không thể nhét vào, có thể sử dụng kỹ thuật khâu vô cực (infinity sutures) để cố định màng ối đa lớp. Đối với rò rỉ bọng lọc (leaking bleb) ở bệnh nhân một mắt, việc đặt màng ối vào giao diện (interface) giúp bịt kín vi lỗ thủng mà không cần ghép củng mạc, từ đó duy trì áp lực nội nhãn (IOP) ổn định và bọng lọc khuếch tán tốt.

Ứng dụng trong khối u bề mặt và chấn thương

Đối với các khối u bề mặt nhãn cầu (OSSN), màng ối được sử dụng sau khi cắt bỏ khối u và áp lạnh (cryotherapy). Trong các ca OSSN lớn (chiếm gần 10 giờ đồng hồ), màng ối giúp giảm nguy cơ thiếu hụt tế bào gốc vùng rìa (Limbal Stem Cell Deficiency - LSCD). Trong chấn thương hóa chất hoặc nhiệt, màng ối được dùng để che phủ vùng tổn thương nhằm ngăn ngừa dính mi cầu (symblepharon). Đối với chấn thương nhiệt gây bỏng mi, việc che phủ màng ối trong 2-3 tuần giúp thúc đẩy lành thương da và ngăn ngừa biến chứng dính.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian theo dõi PED12 tuần
Thời gian theo dõi OSSN6 tuần
Thời gian theo dõi sau mộng thịt2 tháng
Thời gian theo dõi sau thủng giác mạc2 tháng đến 1 năm
Kích thước mảnh ghép tối thiểu3 mm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng keo cyanoacrylate hiệu quả hơn trên bề mặt mô bị tổn thương (raw surface) so với bề mặt biểu mô nguyên vẹn. Hạn chế của kỹ thuật này là nguy cơ màng ối bị trượt nếu mảnh ghép quá nhỏ hoặc không được cố định đúng cách.
  • Ưu tiên sử dụng màng ối đa lớp cho các trường hợp thủng giác mạc lớn hoặc khiếm khuyết mô sâu.
  • Kết hợp màng ối với ghép kết mạc tự thân (CLAG) trong các ca mộng thịt tái phát diện rộng.
  • Sử dụng kỹ thuật khâu vô cực (infinity sutures) khi không thể bóc tách lớp để nhét màng ối.
  • Cân nhắc màng ối như một biện pháp dự phòng dính mi cầu trong chấn thương nhiệt/hóa chất giai đoạn sớm.
  • Đảm bảo bề mặt tiếp nhận là mô tổn thương để keo cyanoacrylate đạt hiệu quả bám dính tốt nhất.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Nidhi Gajendragadkar, 2026, Amniotic Membrane as Adjunct to Ocular Surface Surgeries, AIOC2026 IC421, Video ID: PgmHNGQYKf4.

Xem thêm