Bài giảng Eyelid Anatomy (2022) cung cấp cái nhìn tổng quan về cấu trúc giải phẫu mi mắt, bao gồm các mốc bề mặt, 7 lớp của mi mắt, hệ thống tuyến, cơ vận động, mạch máu và thần kinh chi phối. Hiểu rõ các cấu trúc này là nền tảng thiết yếu cho việc chẩn đoán và xử trí các bệnh lý mi mắt thường gặp trong thực hành nhãn khoa.
Các mốc giải phẫu bề mặt
Nếp gấp mi trên (superior eyelid crease) nằm cách bờ mi trên khoảng 9-11mm ở nữ giới và 8-9mm ở nam giới. Khoảng cách giữa hai góc trong mắt (intercanthal distance) bình thường là 30-31mm; nếu lớn hơn được gọi là telecanthus. Khe mi (palpebral aperture) có kích thước khoảng 8-10mm theo chiều dọc và 28-30mm theo chiều ngang. Bình thường, mi trên che phủ 2mm hoặc 1/6 giác mạc, trong khi mi dưới chạm vào vùng rìa (limbus). Các tình trạng bệnh lý như ptosis (sụp mi) xảy ra khi mi trên che phủ hơn 2mm giác mạc, hoặc reverse ptosis (sụp mi dưới) thường gặp trong hội chứng Horner.
Các lớp của mi mắt
Mi mắt bao gồm 7 lớp từ nông đến sâu: da, mô liên kết dưới da, cơ vòng mi (orbicularis oculi), mô liên kết dưới cơ, sụn mi (tarsus), lớp cơ trơn và kết mạc. Da mi mắt là vùng da mỏng nhất cơ thể (khoảng 0.1mm). Cơ vòng mi là cơ vân, được chia thành phần ổ mắt và phần mi, có chức năng nhắm mắt và hỗ trợ bơm lệ. Sụn mi là cấu trúc sợi dày, cao khoảng 11mm ở mi trên và 5mm ở mi dưới, chứa các tuyến Meibomian. Kết mạc là lớp trong cùng, chứa các tế bào goblet tiết mucin và các tuyến lệ phụ (glands of Wolfring, glands of Krauss).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ dày da mi | 0.1mm |
| Số lượng lông mi (mi trên) | 100-150 sợi |
| Số lượng lông mi (mi dưới) | 50-75 sợi |
| Chiều cao sụn mi (mi trên) | 11mm ở trung tâm |
| Chiều cao sụn mi (mi dưới) | 5mm |
| Khoảng cách liên canthal | 30-31mm |
Vách ổ mắt và các cơ vận động
Vách ổ mắt (orbital septum) là cấu trúc quan trọng ngăn cách mi mắt với ổ mắt, đóng vai trò như một hàng rào ngăn chặn sự lan rộng của nhiễm trùng từ mi mắt vào ổ mắt. Cơ nâng mi trên (levator palpebrae superioris - LPS) là cơ vận động chính, xuất phát từ cánh nhỏ xương bướm. Tại dây chằng Whitnall (Whitnall's ligament), cơ LPS chuyển hướng từ ngang sang dọc và chia thành cân cơ nâng mi và cơ Muller. Cơ Muller là cơ trơn, được chi phối bởi hệ thần kinh giao cảm, đóng góp 1-2mm vào độ cao mi trên. Trong hội chứng Horner, sự mất chi phối giao cảm dẫn đến sụp mi nhẹ 1-2mm.
Cấu trúc mi dưới và hệ thống mạch máu
Mi dưới có các cơ vận động là cơ tarsal dưới (inferior tarsal muscle) và cân cơ capsulopalpebral fascia. Cơ tarsal dưới được coi là phần kéo dài của cơ trực dưới. Mạch máu nuôi dưỡng mi mắt bao gồm các nhánh từ động mạch cảnh trong và cảnh ngoài, tạo thành các cung động mạch bờ (marginal arcade) và cung động mạch ngoại vi (peripheral arcade). Hệ thống tĩnh mạch được chia thành hệ thống nông (pretarsal) dẫn lưu về tĩnh mạch cảnh và hệ thống sâu (post-tarsal) dẫn lưu về xoang hang (cavernous sinus).
Bình luận: Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa viêm mô tế bào trước vách (preseptal cellulitis) và viêm mô tế bào ổ mắt (orbital cellulitis) dựa trên ranh giới vách ổ mắt. Một lưu ý lâm sàng quan trọng là khi thực hiện phẫu thuật chalazion (chắp), cần rạch dọc từ phía kết mạc để tránh cắt đứt các ống tuyến Meibomian, trong khi rạch da cần rạch ngang để giảm thiểu sẹo.
- Luôn kiểm tra Schirmer's test trước khi thực hiện thủ thuật Fasanella-Servat để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt.
- Sử dụng đường rạch dọc khi phẫu thuật chắp từ phía kết mạc để bảo tồn chức năng tuyến Meibomian.
- Đường rạch da khi phẫu thuật mi mắt nên ưu tiên đường ngang để đảm bảo thẩm mỹ và giảm sẹo.
- Vách ổ mắt là mốc giải phẫu quan trọng để phân biệt nhiễm trùng mi mắt và nhiễm trùng ổ mắt.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Babita, 2022, Eyelid Anatomy (Lecture) for both UG & PG students | Oculoplasty, Eye Care With Dr. Babita, Video ID: dtxXs_bJqAk.