Bong võng mạc thanh dịch hai mắt sau tiền sản giật
Một bệnh nhân nữ 25 tuổi, tiền sử không có bệnh lý nội khoa đáng kể, được chuyển đến khoa cấp cứu sau khi sinh con ở tuần thứ 41 của thai kỳ do tiền sản giật (pre-eclampsia) kèm tăng huyết áp và protein niệu. Bệnh nhân xuất hiện tình trạng giảm thị lực đột ngột, nghiêm trọng xuống mức đếm ngón tay ở cả hai mắt ngay sau khi sinh. Hình ảnh chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography) cho thấy các tổn thương trắng lan tỏa ở cực sau và vùng chu biên giữa, kèm theo bong võng mạc thanh dịch (serous retinal detachment) ở vùng thấp. Hình ảnh OCT cho thấy bong lớp tế bào que-nón (bacillary layer detachment) đặc trưng cho thiếu máu hắc mạc (choroid ischemia). Bệnh nhân được theo dõi sát và hồi phục thị lực hoàn toàn 20/20 sau 1 tháng mà không cần can thiệp phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 1 bệnh nhân nữ, 25 tuổi |
| Thời điểm khởi phát | Sau sinh, tuần 41 thai kỳ |
| Thị lực ban đầu | Đếm ngón tay (cả hai mắt) |
| Thời gian hồi phục | 1 tháng |
| Thị lực sau hồi phục | 20/20 (cả hai mắt) |
Bình luận: Tình trạng bong võng mạc thanh dịch trong tiền sản giật thường liên quan đến co thắt mạch máu lan tỏa dẫn đến thiếu máu hắc mạc. Việc phân biệt với các bệnh lý khác như hội chứng HELLP là quan trọng. Sự hồi phục tự nhiên sau khi kiểm soát huyết áp là một đặc điểm lâm sàng cần lưu ý để tránh can thiệp phẫu thuật không cần thiết.
U hắc mạc và chẩn đoán phân biệt
Một bệnh nhân nữ 75 tuổi được chuyển đến với khối u sắc tố ở võng mạc chu biên vùng mũi dưới, tiền sử ung thư vú đã thuyên giảm. Hình ảnh OCT cho thấy khối u nằm trong võng mạc hoặc tại biểu mô sắc tố (RPE), có mạch máu nuôi dưỡng. Chẩn đoán được hướng tới là u tuyến (adenoma) hoặc u tuyến biểu mô sắc tố (adenocarcinoma) của RPE. Các tổn thương này cần phân biệt với u hắc mạc (choroidal melanoma). Các đặc điểm như sự hiện diện của mạch máu võng mạc nuôi dưỡng khối u và sự vắng mặt của các đặc điểm điển hình của melanoma trên siêu âm là những yếu tố hỗ trợ chẩn đoán. Theo tài liệu, Shields đã mô tả một loạt 51 ca bệnh tương tự.
Loạn dưỡng võng mạc và các biến thể di truyền
Một bệnh nhân nam 16 tuổi không có tiền sử bệnh lý được khám định kỳ và phát hiện các tổn thương dạng đốm đồng tâm, đa hình thái lan tỏa khắp võng mạc, ngoại trừ vùng hoàng điểm. Hình ảnh tự huỳnh quang (autofluorescence) cho thấy các tổn thương tăng/giảm tự huỳnh quang. OCT xác nhận tổn thương nằm tại phức hợp RPE-màng Bruch. Bệnh nhân có thị lực tốt, không có quáng gà (nyctalopia), và kết quả điện võng mạc (ERG) bình thường. Kết quả di truyền cho thấy đột biến gen RLBP1, một biến thể mới chưa được ghi nhận trong y văn trước đó, đặt ra câu hỏi về phổ bệnh lý của các bệnh loạn dưỡng võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tuổi bệnh nhân | 16 tuổi |
| Triệu chứng | Không có quáng gà |
| Kết quả ERG | Bình thường |
| Đột biến gen | RLBP1 (biến thể mới) |
Bình luận: Việc chẩn đoán các bệnh lý loạn dưỡng võng mạc cần kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh đa phương thức (multimodal imaging) và xét nghiệm di truyền. Sự khác biệt giữa các kiểu hình lâm sàng và đột biến gen cho thấy đây có thể là một phổ bệnh lý rộng hơn là các thực thể riêng biệt.
- Luôn kiểm tra kỹ tiền sử sản khoa ở bệnh nhân nữ trẻ bị bong võng mạc thanh dịch đột ngột.
- Sử dụng OCT đa phương thức để phân biệt khối u RPE với melanoma hắc mạc dựa trên mạch máu nuôi dưỡng.
- Không nên vội vàng chẩn đoán bệnh lý võng mạc dựa trên hình ảnh đơn thuần nếu chức năng thị giác (ERG) vẫn bình thường.
- Cần khai thác kỹ tiền sử quáng gà bằng các câu hỏi trực tiếp về sinh hoạt ban đêm thay vì chỉ hỏi chung chung.
- Theo dõi sát các tổn thương võng mạc nghi ngờ di truyền để cập nhật các biến thể gen mới.
Tài liệu tham khảo:
EURETINA, 2022, EURETINA Case Club: Series 1, Episode 3 with Prof Ramin Tadayoni, EURETINA Channel, Video ID: 9d3sKdkzQ88.