Trong nghiên cứu về Glocuôm bẩm sinh nguyên phát (Primary Congenital Glaucoma - PCG) tại Ấn Độ, tỷ lệ mắc bệnh được ghi nhận là 1 trên 3.300 trẻ, cao hơn đáng kể so với các báo cáo phương Tây (1 trên 10.000 đến 1 trên 30.000 trẻ). Bệnh lý này thường có tính chất di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, liên quan mật thiết đến tình trạng hôn nhân cận huyết.
Chẩn đoán phân biệt và nhận diện lâm sàng
Khi trẻ đến khám với giác mạc đục, bác sĩ cần phân biệt PCG với các bệnh lý khác như loạn dưỡng nội mô giác mạc di truyền bẩm sinh (Congenital Hereditary Endothelial Dystrophy - CHED), mucopolysaccharidosis, và loạn dưỡng giác mạc di truyền (Posterior Polymorphous Corneal Dystrophy - PPCD). PCG thường biểu hiện với tam chứng kinh điển: chảy nước mắt, sợ ánh sáng và co quắp mi. Giác mạc đục trong PCG có màu xanh do phù biểu mô, khác với màu xám đục trong CHED. Việc đo đường kính giác mạc là cực kỳ quan trọng: đường kính >11mm ở trẻ sơ sinh, >12mm ở trẻ dưới 1 tuổi và >13mm ở mọi lứa tuổi là dấu hiệu nghi ngờ cao của PCG.
Đánh giá dưới gây mê và các thông số kỹ thuật
Khám dưới gây mê (Examination Under Anesthesia - EUA) là tiêu chuẩn vàng để xác định chẩn đoán và lập kế hoạch phẫu thuật. Cần lưu ý rằng hầu hết các thuốc gây mê và an thần đều làm giảm nhãn áp (Intraocular Pressure - IOP), ngoại trừ ketamine, chloral hydrate và benzodiazepines. Tonometer Perkins được coi là công cụ đo nhãn áp chuẩn. Siêu âm B-scan (B-scan ultrasonography) đóng vai trò thiết yếu để đánh giá đĩa thị trong trường hợp giác mạc quá đục không thể soi đáy mắt trực tiếp, đồng thời giúp loại trừ các bệnh lý hắc mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắc PCG tại Ấn Độ | 1 trên 3.300 trẻ |
| Tỷ lệ mắc PCG phương Tây | 1 trên 10.000 đến 1 trên 30.000 trẻ |
| Tỷ lệ thành công 5 năm | 75% |
| Tỷ lệ thành công 10 năm | 55% - 56% |
| Tỷ lệ cần ghép giác mạc | 12% các trường hợp PCG |
Chiến lược phẫu thuật và quản lý lâu dài
PCG là bệnh lý ưu tiên điều trị phẫu thuật. Các kỹ thuật bao gồm cắt củng mạc (trabeculotomy), cắt bè củng mạc (trabeculectomy) hoặc kết hợp cả hai. Trong các trường hợp glôcôm kháng trị, phẫu thuật lọc có tăng cường chất chống chuyển hóa (antimetabolite) hoặc đặt ống dẫn lưu glôcôm (glaucoma drainage implant) là lựa chọn thay thế. Việc theo dõi lâu dài là bắt buộc, bao gồm cả đánh giá thị lực và phục hồi chức năng thị giác cho trẻ có thị lực kém.
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm để tận dụng giai đoạn neuroplasticity (tính dẻo thần kinh) của trẻ. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng thuốc nhỏ mắt timolol ở trẻ em cần thận trọng do nguy cơ gây nhịp chậm và các vấn đề hô hấp, thậm chí đã có báo cáo tử vong trong y văn.
- Luôn kiểm tra tiền sử gia đình và tình trạng hôn nhân cận huyết khi tiếp cận trẻ có giác mạc đục.
- Sử dụng siêu âm B-scan để đánh giá đĩa thị khi giác mạc đục không thể soi đáy mắt.
- Ưu tiên phẫu thuật sớm vì "cơ hội đầu tiên là cơ hội tốt nhất" để bảo tồn thị lực.
- Thận trọng với các thuốc hạ nhãn áp tại chỗ ở trẻ nhỏ, đặc biệt là chẹn beta (timolol) và alpha-2 agonist (alphagan) do nguy cơ tác dụng phụ toàn thân.
- Tích hợp phục hồi chức năng thị giác sớm cho những trẻ có thị lực không cải thiện sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Anil Kumar Mandal, 2026, Congenital Glaucoma From Early Recognition to Surgical Outcomes, aioseditorproceedings, Video ID: NeZPM-PamXo.