Bài giảng tại sự kiện AIOC2026 (năm 2026) của Dr. Sujata Mohan đã tổng kết hành trình chuyên môn trong lĩnh vực ghép giác mạc, từ những ngày đầu thực hiện Penetrating Keratoplasty (PK) đến việc chuyển đổi sang các kỹ thuật ghép phiến hiện đại. Diễn giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì các tiêu chuẩn lâm sàng nghiêm ngặt, sự hỗ trợ từ các chuyên gia đầu ngành và việc thích nghi với những tiến bộ kỹ thuật để tối ưu hóa kết quả thị lực cho bệnh nhân.
Sự chuyển dịch từ Penetrating Keratoplasty sang Lamellar Keratoplasty
Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, PK là phương pháp điều trị lựa chọn cho hầu hết các bệnh lý giác mạc. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn nhiều biến chứng như lỏng chỉ, tân mạch giác mạc, loạn thị cao, nứt vết mổ và thải ghép. Sự ra đời của Lamellar Keratoplasty (LK) đã thay đổi tư duy điều trị, cho phép thay thế các lớp giác mạc bị tổn thương trong khi vẫn bảo tồn được các lớp khỏe mạnh. Mặc dù vậy, PK vẫn giữ vai trò quan trọng trong các tình huống cụ thể như bệnh nhân có bạch sản dính (adherent leukomas), đục giác mạc hoặc áp xe giác mạc. Việc thực hiện PK trên bệnh nhân cao tuổi (ví dụ ca bệnh 85 tuổi) đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các giao thức phẫu thuật để đạt kết quả tốt nhất.
Kỹ thuật Deep Anterior Lamellar Keratoplasty (DALK)
Diễn giả bắt đầu thực hiện DALK từ năm 2004 sau khi tham gia khóa đào tạo tại Sankara Nethralaya. Kỹ thuật này sử dụng phương pháp tạo "big bubble" (bong lớn) để bóc tách sâu, mặc dù đây là một kỹ thuật đầy thách thức về mặt kỹ thuật. Trong trường hợp không thể tạo được big bubble, phẫu thuật viên có thể thực hiện bóc tách thủ công. Việc sử dụng vòng Flieringa được khuyến cáo để phòng ngừa các biến chứng như xuất huyết trục xuất trong trường hợp thủng giác mạc, đặc biệt ở bệnh nhân trẻ tuổi. Sự hiện diện của lớp Dua (Dua's layer) giúp giảm nguy cơ thủng giác mạc trong quá trình bóc tách.
Tiến bộ trong ghép nội mô: DSEK và DMEK
Sự chuyển dịch từ PK sang các kỹ thuật ghép nội mô như Descemet Stripping Endothelial Keratoplasty (DSEK) và Descemet Membrane Endothelial Keratoplasty (DMEK) đã mang lại những cải thiện đáng kể về kết quả thị lực và thời gian phục hồi. Diễn giả chia sẻ kinh nghiệm bắt đầu thực hiện DMEK từ năm 2018 sau khi gặp sự cố với máy ALTK. Các chỉ định chính cho ghép nội mô bao gồm loạn dưỡng nội mô Fuchs (Fuchs endothelial dystrophy), bệnh lý giác mạc bóng nước sau phẫu thuật đục thủy tinh thể (pseudophakic bullous keratopathy) hoặc sau phẫu thuật lấy thủy tinh thể (aphakic bullous keratopathy). Việc thực hiện thành công các ca phẫu thuật này đòi hỏi sự luyện tập thường xuyên tại phòng thí nghiệm (wetlab) và khả năng dự đoán các rủi ro như thủng giác mạc.
Tương lai của ghép giác mạc và y học tái tạo
Tương lai của phẫu thuật giác mạc đang hướng tới y học tái tạo, nơi các rối loạn chức năng nội mô có thể được điều trị nội khoa bằng các chất ức chế Rho-associated kinase (ROCK inhibitors). Các nghiên cứu từ Nhật Bản cho thấy tiềm năng của các chất này trong việc tăng sinh tế bào, thúc đẩy di cư tế bào và giảm quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis). Hành trình của ghép giác mạc đã tiến hóa từ việc thay thế giác mạc sang bảo tồn và hướng tới tái tạo, với mục tiêu cuối cùng là làm cho phẫu thuật ghép giác mạc trở nên không cần thiết trong tương lai.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Năm bắt đầu thực hiện DALK | 2004 |
| Năm bắt đầu thực hiện DMEK | 2018 |
| Dụng cụ hỗ trợ tạo big bubble | Kim 30 gauge |
| Tỷ lệ biến chứng | Tài liệu không nêu |
| Thời gian theo dõi ca DMEK | 8 năm |
Bình luận: Thông tin theo [AIOC2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như DALK và DMEK đòi hỏi đường cong học tập (learning curve) đáng kể. Việc sử dụng kim 30 gauge để tạo big bubble là kỹ thuật phổ biến nhưng cần kiểm soát áp lực cẩn thận để tránh thủng giác mạc. Các chất ức chế ROCK hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu lâm sàng và chưa thay thế hoàn toàn phẫu thuật trong thực hành thường quy.
- Thực hiện luyện tập thường xuyên tại wetlab để nâng cao kỹ năng bóc tách giác mạc.
- Sử dụng vòng Flieringa khi thực hiện DALK ở bệnh nhân trẻ để phòng ngừa xuất huyết trục xuất.
- Luôn chuẩn bị sẵn phương án chuyển đổi sang PK nếu xảy ra thủng giác mạc lớn trong quá trình thực hiện LK.
- Theo dõi sát sao các tiến bộ về y học tái tạo và sử dụng chất ức chế ROCK trong tương lai.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Sujata Mohan, 2026, My journey in Keratoplasty, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: WQZnnzNXCi4.