Bài giảng tại sự kiện AIOC2026 (năm 2026) của Dr. Sujata Mohan đã tổng kết hành trình phát triển chuyên môn trong lĩnh vực phẫu thuật giác mạc (keratoplasty), từ những ngày đầu thực hiện ghép xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) đến việc chuyển đổi sang các kỹ thuật ghép lớp hiện đại. Diễn giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hỏi từ các chuyên gia đi trước và sự cần thiết của việc thích nghi với các tiến bộ kỹ thuật để tối ưu hóa kết quả thị giác cho bệnh nhân.
Sự chuyển dịch từ ghép xuyên sang ghép lớp
Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, PK là lựa chọn điều trị ưu tiên cho các bệnh lý giác mạc. Tuy nhiên, các biến chứng liên quan đến PK như lỏng chỉ khâu, tân mạch giác mạc, loạn thị cao, nứt vết mổ và thải ghép đã thúc đẩy sự chuyển dịch sang kỹ thuật ghép lớp (lamellar keratoplasty). Mặc dù ghép lớp ngày càng phổ biến, PK vẫn giữ vai trò quan trọng trong các tình huống cụ thể như bệnh nhân có bạch sản dính (adherent leukomas), đục giác mạc hoặc áp xe giác mạc. Việc nắm vững kỹ thuật PK vẫn là một kỹ năng thiết yếu đối với phẫu thuật viên giác mạc.
Kỹ thuật ghép giác mạc lớp sâu (DALK)
Diễn giả bắt đầu thực hiện kỹ thuật ghép giác mạc lớp sâu (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK) từ năm 2004. Kỹ thuật này tập trung vào việc bảo tồn nội mô của bệnh nhân. Trong quá trình thực hiện, việc tạo "bong bóng lớn" (big bubble) là bước quan trọng nhưng đầy thách thức kỹ thuật. Tác giả sử dụng kim 30 gauge để tạo bong bóng và áp dụng kỹ thuật bốn góc phần tư để bộc lộ màng Descemet. Sự hiện diện của lớp Dua (Dua's layer) giúp giảm nguy cơ thủng màng Descemet. Trong trường hợp không thể tạo bong bóng lớn, kỹ thuật bóc tách thủ công vẫn được áp dụng.
Ghép nội mô và tương lai của phẫu thuật giác mạc
Sự chuyển đổi từ PK sang ghép nội mô (DSEK/DMEK) đã giúp cải thiện đáng kể kết quả thị giác và thời gian phục hồi. Đối với các trường hợp thủng giác mạc trong quá trình phẫu thuật, tùy thuộc vào kích thước lỗ thủng, phẫu thuật viên có thể cân nhắc hoàn tất ghép lớp hoặc chuyển sang PK toàn phần. Tương lai của phẫu thuật giác mạc đang hướng tới kỹ thuật kỹ thuật mô (tissue engineering), trong đó rối loạn chức năng nội mô có thể được điều trị nội khoa bằng các chất ức chế Rho-associated kinase (ROCK inhibitors) nhằm tăng sinh tế bào, tăng di cư tế bào và giảm quá trình chết theo chương trình (apoptosis) của tế bào nội mô.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời điểm bắt đầu thực hiện DALK | Năm 2004 |
| Thời điểm bắt đầu thực hiện DMEK | Năm 2018 |
| Dụng cụ tạo bong bóng lớn | Kim 30 gauge |
| Chỉ định phổ biến nhất cho DALK | Keratoconus |
| Chỉ định phổ biến nhất cho ghép nội mô | Fuchs endothelial dystrophy, pseudophakic/aphakic bullous keratopathy |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa lựa chọn kỹ thuật dựa trên tình trạng bệnh lý và khả năng của phẫu thuật viên. Việc sử dụng ROCK inhibitors hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng cần tuân thủ các quy định y tế tại từng quốc gia.
- Ưu tiên bảo tồn nội mô bệnh nhân thông qua các kỹ thuật ghép lớp khi điều kiện lâm sàng cho phép.
- Sử dụng vòng Flieringa (Flieringa ring) để dự phòng các biến chứng như xuất huyết trục xuất trong trường hợp thủng giác mạc.
- Tích cực thực hành trên mô hình (wetlab) để làm chủ các kỹ thuật khó như tạo bong bóng lớn trong DALK.
- Cập nhật các phương pháp điều trị nội khoa mới như ROCK inhibitors để hướng tới mục tiêu giảm thiểu nhu cầu phẫu thuật ghép giác mạc trong tương lai.
Tài liệu tham khảo:
Sujata Mohan, 2026, AIOC2026 - GP32 T Dr Sujatha Mohan Gullapalli N Rao Endowment Lecture My journey in Keratoplasty, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: WQZnnzNXCi4.