Kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em: Tổng quan các phương pháp lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề IC186 đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý tiến triển cận thị, một vấn đề đang gia tăng theo cấp số nhân với dự báo 50% dân số thế giới sẽ bị ảnh hưởng vào năm 2050. Việc kiểm soát cận thị không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết để giảm gánh nặng kinh tế xã hội và các biến chứng nguy hiểm như bong võng mạc, bệnh hoàng điểm cận thị (myopic maculopathy) và glaucoma.

Cơ chế bệnh sinh và mục tiêu kiểm soát

Tiến triển cận thị được thúc đẩy mạnh mẽ bởi tình trạng mất tiêu điểm viễn thị ngoại vi (peripheral hyperopic defocus). Khi hình ảnh ở vùng ngoại vi võng mạc rơi ra phía sau, nhãn cầu có xu hướng dài ra để đưa hình ảnh vào đúng tiêu điểm, tương tự như hiện tượng hướng quang (phototropism) ở thực vật. Mục tiêu của các phương pháp kiểm soát là làm phẳng đường cong tiến triển cận thị trong giai đoạn 15-16 năm "cửa sổ cơ hội" trước khi nhãn cầu ổn định ở tuổi 20. Việc giảm tiến triển cận thị dù chỉ 1-2 diop cũng có thể giảm tới 40% nguy cơ mắc bệnh hoàng điểm cận thị.

Các phương pháp kiểm soát cận thị

Quản lý cận thị đòi hỏi cách tiếp cận đa phương thức, bao gồm thay đổi lối sống, phương pháp quang học và dược lý học. Các can thiệp cần được thực hiện sớm, đặc biệt ở trẻ em từ 4-15 tuổi. Việc đo chiều dài trục nhãn cầu (axial length) là bắt buộc để đánh giá tiến triển, với ngưỡng chẩn đoán tiến triển là tăng ≥ 2 mm/năm (theo tài liệu). Các phương pháp quang học như kính đa tiêu (progressive), kính hai tiêu (bifocal), kính kiểm soát cận thị (DIMS, HALT) và Orthokeratology (Ortho-K) đều nhắm vào việc điều chỉnh tiêu điểm ngoại vi.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Dự báo cận thị 205050% dân số thế giới
Tỷ lệ cận thị cao10% trong số người bị cận thị
Giảm nguy cơ hoàng điểm cận thị40% khi giảm tiến triển 2 diop
Định nghĩa trẻ tiến triển nhanh≥ 5 diop/năm
Định nghĩa tiến triển trục nhãn cầu≥ 2 mm/năm
Hiệu quả DIMS (thử nghiệm 2 năm)Kiểm soát tốt hơn kính đơn tròng
Hiệu quả Ortho-K (giảm tiến triển)43%
Giảm tỷ lệ tiến triển nhanh (Ortho-K)Từ 65% xuống 20% (trẻ 7-8 tuổi)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng các con số về ngưỡng tiến triển (2mm/năm) trong tài liệu có thể là sai sót trong quá trình ghi chép (transcript), vì trên lâm sàng, mức tăng trục nhãn cầu 2mm/năm là cực kỳ lớn và không phổ biến. Cần thận trọng khi áp dụng các con số này.

Kiểm soát dược lý và Orthokeratology

Atropine nồng độ thấp (0.01% - 0.05%) là lựa chọn phổ biến. Atropine 0.01% được coi là lựa chọn an toàn, ít tác dụng phụ và hiệu quả trong quần thể châu Á. Đối với Ortho-K, đây là phương pháp không xâm lấn, hiệu quả cao, đặc biệt cho trẻ em chơi thể thao. Cơ chế dựa trên việc thay đổi hình dạng biểu mô giác mạc thông qua lực nén của kính áp tròng cứng thiết kế hình học ngược (reverse geometry design). Cần theo dõi sát tình trạng trầy xước biểu mô giác mạc và đảm bảo vệ sinh kính nghiêm ngặt.

  • Đo chiều dài trục nhãn cầu định kỳ mỗi 3-6 tháng cho mọi bệnh nhân cận thị.
  • Khuyến khích trẻ tham gia hoạt động ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày để tăng tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên.
  • Cân nhắc sử dụng Atropine nồng độ thấp (0.01% - 0.05%) cho trẻ có tiến triển cận thị rõ rệt.
  • Tư vấn Ortho-K cho trẻ em năng động, chơi thể thao hoặc không dung nạp kính gọng.
  • Giáo dục phụ huynh về việc hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử cho trẻ dưới 2 tuổi.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Controlling Myopia progression what every practitioner must know, aioseditorproceedings, Video ID: djlESNVNEQY

Xem thêm