Kỹ thuật ghép giác mạc tạo hình (Tectonic Keratoplasty) trong bảo tồn nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (mã số IC299) trình bày về vai trò của ghép giác mạc tạo hình (tectonic keratoplasty) trong việc bảo tồn nhãn cầu ở những bệnh nhân có tổn thương giác mạc nghiêm trọng. Kỹ thuật này không nhằm mục đích cải thiện thị lực tức thì mà tập trung vào việc phục hồi tính toàn vẹn về mặt giải phẫu (anatomical repair) cho nhãn cầu, đặc biệt trong các tình huống như loét giác mạc ngoại vi (Peripheral Ulcerative Keratitis - PUK), thủng giác mạc, hoặc mỏng giác mạc tiến triển.

Chỉ định và mục tiêu của ghép giác mạc tạo hình

Ghép giác mạc tạo hình được xem là biện pháp can thiệp khẩn cấp nhằm ngăn ngừa mất thị lực thêm và bảo tồn cấu trúc nhãn cầu. Các tình huống lâm sàng bao gồm: thủng giác mạc do chấn thương hoặc nhiễm trùng, mỏng giác mạc nghiêm trọng, biến chứng sau phẫu thuật (như tan chảy giác mạc - corneal melt), hoặc các trường hợp u bì (dermoid) cần cắt bỏ. Khác với ghép giác mạc quang học (optical keratoplasty), mục tiêu chính ở đây là đóng vai trò như một miếng vá (patch) để ổn định nhãn cầu. Tùy thuộc vào tình trạng, phẫu thuật viên có thể lựa chọn mảnh ghép giác mạc hoặc củng mạc, với các hình dạng như hình elip, hình trăng khuyết (crescentic) hoặc tự do (freehand), kết hợp với các thủ thuật bổ trợ như khâu cố định mi (tarsorrhaphy) hoặc sử dụng màng ối.

Kinh nghiệm lâm sàng và các ca bệnh điển hình

Tác giả báo cáo nhiều ca lâm sàng phức tạp, bao gồm bệnh nhân bị tan chảy giác mạc sau phẫu thuật có sử dụng thuốc chống chuyển hóa (như Mitomycin C - MMC), dẫn đến hoại tử mạch và sa mống mắt. Trong các trường hợp này, việc kiểm soát nhiễm trùng và bảo tồn nhãn cầu là ưu tiên hàng đầu. Một ca bệnh cụ thể được thực hiện mảnh ghép 5.5 mm sau khi kiểm soát viêm bằng Prednisolone đường tĩnh mạch. Đối với các trường hợp nhiễm trùng nấm, tác giả nhấn mạnh sự thận trọng khi thực hiện ghép giác mạc phiến (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK) do nguy cơ tái phát cao, thay vào đó, một mảnh ghép tạo hình lớn (9.5 mm) có thể được cân nhắc nếu tổn thương chủ yếu ở bề mặt. Trong trường hợp thoái hóa giác mạc biên (Terrien's marginal degeneration), việc tạo túi trong củng mạc và giác mạc để đặt mảnh ghép giúp duy trì tính toàn vẹn của nhãn cầu mà không gây thủng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Loại hình phẫu thuậtGhép giác mạc tạo hình (Tectonic Keratoplasty)
Kích thước mảnh ghép (ca 5.5mm)5.5 mm
Kích thước mảnh ghép (ca 9.5mm)9.5 mm
Thời gian theo dõi (ca nấm)Hơn 8 năm
Tình trạng bệnh nhânViêm khớp dạng thấp, thoái hóa giác mạc biên, tan chảy giác mạc
Bình luận: Kỹ thuật ghép giác mạc tạo hình là cứu cánh trong các tình huống nhãn khoa khẩn cấp khi nguy cơ mất nhãn cầu cao. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa kế hoạch phẫu thuật dựa trên tình trạng giải phẫu thực tế. Cần lưu ý rằng đây là các báo cáo ca lâm sàng (case series), mức độ bằng chứng thấp hơn so với các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Ghép giác mạc tạo hình là kỹ thuật quan trọng trong quản lý các bệnh lý giác mạc tan chảy (melting keratitis). Việc sử dụng mảnh ghép củng mạc-giác mạc (corneoscleral graft) giúp tăng cường độ bền cơ học cho vùng giác mạc bị mỏng. Kiểm soát bệnh lý hệ thống (như viêm khớp dạng thấp) là yếu tố tiên quyết để mảnh ghép tồn tại lâu dài và tránh tái phát tan chảy tại vị trí ghép.

  • Luôn đánh giá kỹ tình trạng viêm hệ thống trước khi can thiệp phẫu thuật trên bệnh nhân có bệnh lý tự miễn.
  • Cân nhắc kỹ thuật ghép giác mạc tạo hình thay vì ghép quang học trong giai đoạn cấp tính để bảo tồn nhãn cầu.
  • Sử dụng mảnh ghép có kích thước phù hợp, bao phủ toàn bộ vùng giác mạc bị tổn thương hoặc mỏng.
  • Duy trì điều trị nội khoa tích cực sau phẫu thuật để kiểm soát viêm và ngăn ngừa tái phát.

Tài liệu tham khảo:

Paras Indravadan Mehta, 2026, Tectonic Keratoplasty: There's Still Hope, Never Give Up, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: N7oV2_7XYYo.

Xem thêm