Quản lý Glaucoma do viêm màng bồ đào: Tổng quan lâm sàng và chiến lược can thiệp

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (chủ đề quản lý Glaucoma do viêm màng bồ đào - Uveitic Glaucoma) cung cấp cái nhìn tổng quan về thách thức trong chẩn đoán và điều trị bệnh lý này. Tỷ lệ mắc Glaucoma do viêm màng bồ đào dao động từ 10-20%, thường gặp hơn trong viêm màng bồ đào mạn tính so với cấp tính. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tính chất mạn tính, tuổi cao, sử dụng steroid, dương tính với ANA, và các nguyên nhân do virus hoặc nhiễm trùng.

Cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán

Cơ chế bệnh sinh của Glaucoma do viêm màng bồ đào rất phức tạp, được phân loại rộng rãi thành góc mở và góc đóng. Siêu âm sinh hiển vi (Ultrasound biomicroscopy - UBM) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp manh mối chẩn đoán và quản lý các biến chứng liên quan. Mục tiêu điều trị chính bao gồm kiểm soát bệnh hệ thống, kiểm soát viêm bằng steroid, thuốc ức chế miễn dịch (immunosuppressants), thuốc sinh học (biologicals) và điều trị Glaucoma.

Quản lý nội khoa

Điều trị nội khoa là bước đầu tiên, ưu tiên sử dụng các thuốc ức chế tiết thủy dịch (aqueous suppressants). Các thuốc cường phó giao cảm (cholinergics) bị chống chỉ định. Việc sử dụng các chất tương tự prostaglandin (prostaglandin analogs) vẫn còn tranh cãi, tuy nhiên có thể sử dụng thận trọng trong mắt không viêm. Các thuốc ức chế Rho-kinase (Rho kinase inhibitors) cũng được ghi nhận có hiệu quả trong mắt đang viêm.

Can thiệp phẫu thuật và laser

Phẫu thuật được chỉ định khi nhãn áp không kiểm soát được dù đã dùng tối đa thuốc, hoặc có tổn hại tiến triển trên đĩa thị và thị trường. Khoảng 60% người lớn và 36% trẻ em cần can thiệp phẫu thuật. Cắt mống mắt ngoại vi (Peripheral iridotomy - PI) bằng laser có thể giải quyết nghẽn đồng tử nhưng cần thực hiện dưới sự bảo vệ của steroid do tình trạng viêm đang diễn tiến. Phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) kết hợp mitomycin C (MMC) thường là lựa chọn đầu tay, dù tỷ lệ thành công thấp hơn so với mắt không viêm. Các thiết bị dẫn lưu Glaucoma (Glaucoma drainage devices - GDD) cho thấy kết quả dài hạn tốt hơn trong các mắt viêm hoạt động, thất bại phẫu thuật cắt bè, hoặc kết mạc sẹo.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc Glaucoma do viêm màng bồ đào10-20%
Tỷ lệ phẫu thuật ở người lớn60%
Tỷ lệ phẫu thuật ở trẻ em36%
Thành công phẫu thuật cắt bè (3 năm)60-80%
Thành công GDD (4 năm)50-75%
Thành công phẫu thuật không xuyên thấu (4 năm)81%
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings 2, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát viêm trước và trong phẫu thuật. Cần lưu ý rằng các số liệu về tỷ lệ thành công phẫu thuật mang tính chất tham khảo từ các nghiên cứu hồi cứu, không phải kết quả từ một RCT đơn nhất. Việc lựa chọn giữa phẫu thuật cắt bè và đặt van phụ thuộc vào tình trạng kết mạc và mức độ viêm của từng bệnh nhân cụ thể.
  • Ưu tiên kiểm soát viêm hệ thống và tại chỗ trước khi can thiệp phẫu thuật.
  • Cân nhắc sử dụng GDD cho các trường hợp viêm mạn tính hoặc kết mạc sẹo.
  • Sử dụng UBM để đánh giá cấu trúc góc tiền phòng trong các trường hợp khó.
  • Theo dõi sát nguy cơ hạ nhãn áp (hypotony) sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Rathini David, 2026, Beyond the Flare Managing Uveitic Glaucoma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 4AWX-ctagCs.

Xem thêm