Kỹ thuật ghép màng ối và vạt Tenon trong điều trị thủng giác mạc

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC299, Dr. Sujata Das đã trình bày về các lựa chọn phẫu thuật cho tình trạng tan chảy giác mạc miễn dịch (immune corneal melt) và thủng giác mạc không do chấn thương. Tình trạng này được định nghĩa là sự mỏng đi của nhu mô giác mạc kèm khuyết biểu mô do viêm nhiễm tiềm ẩn, đòi hỏi can thiệp ngoại khoa kịp thời để bảo tồn cấu trúc nhãn cầu.

Chỉ định và lựa chọn phẫu thuật

Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phụ thuộc vào kích thước, cấu hình và vị trí của lỗ thủng giác mạc. Đối với lỗ thủng nhỏ hơn 3 mm, các lựa chọn bao gồm sử dụng keo dán mô (tissue adhesive) kết hợp kính tiếp xúc băng (bandage contact lens). Keo cyanoacrylate có ưu điểm dễ áp dụng, độ bền kéo tốt và có hoạt tính kháng khuẩn, tuy nhiên nhược điểm là cần lưu lại lâu dài, gây kích ứng tân mạch và đòi hỏi sử dụng kháng sinh dự phòng kéo dài. Màng ối (Amniotic Membrane - AMG) có thể được sử dụng dưới dạng đơn lớp hoặc đa lớp, giúp khôi phục độ dày nhu mô, có đặc tính chống viêm và không gây thải ghép (iso-rejection), dù có nguy cơ gây đục giác mạc và phụ thuộc vào nguồn cung từ ngân hàng mắt.

Vạt Tenon và kỹ thuật ghép

Vạt Tenon (Tenon's patch graft) là một lớp mô liên kết lấy từ vị trí 2 mm phía sau vùng rìa, bao gồm các tế bào cơ trơn ở phần trước và các sợi collagen cô đặc ở phần sau. Cơ chế hoạt động của vạt này là tạo điều kiện cho biểu mô di chuyển trên bề mặt, cung cấp thể tích và tích hợp vào mô sẹo. Kỹ thuật thực hiện tương tự như ghép màng ối hoặc ghép giác mạc phiến (lamellar keratoplasty), trong đó vạt Tenon được đặt vào túi tạo bởi dao crescent và cố định bằng keo hoặc chỉ khâu. Ưu điểm của vạt Tenon là mô tự thân (autologous), không phụ thuộc ngân hàng mắt, chi phí thấp và nguy cơ thải ghép thấp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước lỗ thủng nhỏ< 3 mm
Thời gian lành (Group A - đơn lớp)3.5 tuần
Thời gian lành (Group B - đa lớp)1.5 tuần
Số lớp màng ối cho lỗ thủng 0.5-1.5 mm3 lớp
Số lớp màng ối cho lỗ thủng > 1.5 mm4 lớp

So sánh và biến chứng

Nghiên cứu trên 42 trường hợp cho thấy ghép màng ối đa lớp (multi-layer AMT) giúp vết thương lành nhanh hơn so với đơn lớp. Tỷ lệ thành công giảm dần khi kích thước lỗ thủng tăng lên; nếu lỗ thủng lớn hơn 3 mm, tác giả khuyến cáo nên thực hiện ghép giác mạc xuyên (tectonic PK). Các biến chứng có thể gặp bao gồm: tiền phòng nông, vạt bị co rút hoặc di lệch, xuất huyết dưới Tenon (intra-Tenon hemorrhage), nhiễm trùng và giả giãn lồi (pseudoectasia). Trong trường hợp vạt Tenon thất bại, có thể kết hợp hoặc chuyển sang sử dụng màng ối đa lớp để che phủ.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên kích thước lỗ thủng và bệnh lý nền (RA, SJS, MIRM). Cần lưu ý rằng việc sử dụng keo dán mô và vạt Tenon đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật tinh tế để tránh biến chứng nhiễm trùng và tân mạch hóa.
  • Ưu tiên ghép màng ối đa lớp cho các trường hợp thủng giác mạc có độ mỏng nhu mô nghiêm trọng.
  • Sử dụng vạt Tenon tự thân như một giải pháp thay thế hiệu quả, chi phí thấp khi không có sẵn màng ối từ ngân hàng mắt.
  • Luôn kiểm tra và loại trừ nhiễm trùng hoạt động trước khi thực hiện các thủ thuật che phủ bề mặt nhãn cầu.
  • Cần theo dõi sát nguy cơ xuất huyết dưới Tenon và di lệch vạt sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Sujata Das, 2026, AIOC2026 IC299: A Stitch in Time Saves Nine Amniotic Membrane and Tenon to the, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: pexNTFXO_8w.

Xem thêm