Kỹ thuật laser trong bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP): Hướng dẫn thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC197) về chủ đề laser trong bệnh võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP) nhấn mạnh vai trò của laser như một phương pháp điều trị triệt để (gold standard). Tác giả Anand Vinekar chia sẻ các kinh nghiệm thực tế từ việc chuẩn bị bệnh nhi đến kỹ thuật laser trong các tình huống phức tạp như ROP tiến triển sau tiêm thuốc kháng VEGF (anti-VEGF).

Chuẩn bị bệnh nhi và kỹ thuật thực hiện

Việc chuẩn bị bệnh nhi đóng vai trò quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình laser. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ ấm (swaddling) để tránh hạ thân nhiệt, đặc biệt khi thủ thuật kéo dài. Cần duy trì độ ẩm cho giác mạc (cornea) liên tục bằng cách sử dụng bấc thấm hoặc gạc ẩm. Về giảm đau, sucrose 24% được coi là tiêu chuẩn vàng, tuy nhiên nếu không có dạng vô trùng, dextrose 10% là lựa chọn thay thế hiệu quả. Tư thế của bác sĩ cũng rất quan trọng; chiều cao tối ưu được xác định bằng cách đặt lòng bàn tay dưới rốn sao cho mũi của trẻ ngang tầm mắt bác sĩ, giúp tránh các tư thế gây căng thẳng cho cổ.

Chiến lược laser trong ROP

Tác giả khuyến cáo không nên đếm số điểm laser mà cần tập trung vào việc bao phủ toàn bộ vùng võng mạc thiếu máu (avascular retina). Đối với các trường hợp ROP tiến triển sau tiêm anti-VEGF, việc laser vùng võng mạc thiếu máu tồn lưu là cần thiết để ngăn ngừa tái phát. Kỹ thuật laser posterior (laser vùng cực sau) được chỉ định cho các trường hợp bệnh nặng, tăng sinh xơ mạch (fibrovascular proliferation) với độ cao trên 1.5 đến 2 đường kính gai thị. Cần tuân thủ ba quy tắc: (1) bờ sau của vùng laser cách trung tâm gai thị ít nhất 2-3 đường kính gai thị; (2) chiều rộng vùng laser phía trước ít nhất bằng chiều rộng của vùng tăng sinh xơ mạch; (3) sử dụng chụp mạch (angiography) để xác định chính xác vị trí mạch máu bị bong ra khỏi võng mạc phẳng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tiêu chuẩn vàng điều trịLaser
Dung dịch giảm đau thay thếDextrose 10%
Quy tắc laser posterior3 quy tắc (khoảng cách, chiều rộng, vị trí mạch máu)
Tỷ lệ tái phát sau anti-VEGFGần 100% (trong nhóm occlusive vasculitic)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh laser là phương pháp "một lần là xong" (one and done), khác với anti-VEGF đòi hỏi theo dõi dài hạn. Hạn chế của bài giảng là không cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể về cỡ mẫu hay p-value cho các so sánh, đây là kinh nghiệm chuyên gia.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc sử dụng laser xanh (green laser) thay vì diode laser giúp bác sĩ nhãn khoa có kinh nghiệm về võng mạc người lớn dễ dàng chuyển đổi kỹ thuật. Cần lưu ý kiểm tra kỹ các vùng bỏ sót (skip areas) bằng cách rà soát ít nhất hai lần quanh mắt sau khi hoàn tất.

  • Luôn kiểm tra kỹ các vùng võng mạc thiếu máu để tránh bỏ sót (skip areas).
  • Ưu tiên tư thế công thái học (ergonomics) để tránh chấn thương cột sống cổ cho bác sĩ.
  • Sử dụng chụp mạch (angiography) hỗ trợ để xác định vùng võng mạc thiếu máu tồn lưu sau tiêm anti-VEGF.
  • Thực hiện laser triệt để giúp giảm nhu cầu theo dõi kéo dài so với tiêm anti-VEGF đơn thuần.

Tài liệu tham khảo:

Anand Vinekar, 2026, Lasers in Rop, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: a5ugpKKK_Rs.

Xem thêm