Tại hội thảo AIOC 2026 (IC418), Dr. Neeraj Khunger đã trình bày các chiến lược phẫu thuật Phaco trên mắt đã phẫu thuật dịch kính (vitrectomized eyes), nhấn mạnh vào việc thay đổi hành vi của mắt và các cân nhắc tiền phẫu quan trọng. Mắt đã qua phẫu thuật dịch kính (VR surgery) đòi hỏi sự thay đổi kỹ thuật do những thay đổi về giải phẫu và sinh lý, đặc biệt là sự khác biệt giữa mắt có dầu silicone và mắt không có dầu silicone.
Đánh giá và lập kế hoạch tiền phẫu
Việc đánh giá tiền phẫu là bước then chốt để dự đoán các khó khăn trong quá trình phẫu thuật. Bác sĩ cần xác định loại phẫu thuật dịch kính trước đó (hạn chế hay toàn bộ) và tình trạng dầu silicone trong mắt. Mắt chứa dầu silicone thường có tiền phòng nông (shallow chambers) do sự đẩy ra trước của cơ hoành mống mắt-thể thủy tinh, trong khi mắt không chứa dầu có tiền phòng sâu. Cần kiểm tra kỹ trên đèn khe (slit lamp) để loại trừ tình trạng tách zonule (zonular dialysis) do dầu silicone có tác dụng thoái hóa lên các sợi zonule. Ngoài ra, cần lưu ý khả năng khiếm khuyết bao sau (posterior capsular defect) do tổn thương từ đầu dò dịch kính trước đó, có thể dẫn đến đục thể thủy tinh chín đột ngột.
Tính toán công suất IOL
Việc tính toán công suất IOL (IOL power calculation) trên mắt đã phẫu thuật dịch kính đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt. Tốc độ âm thanh trong dầu silicone rất chậm, do đó với các máy đo sinh trắc học (biometers) cũ, cần nhân chiều dài trục nhãn cầu (axial length) với hệ số 0,64 để có chiều dài thực tế, dựa trên tỷ trọng của dịch kính so với dầu silicone (0,982 so với 1,532). Khuyến cáo ưu tiên sử dụng các máy đo sinh trắc học quang học (optical biometers), đặc biệt là loại dựa trên công nghệ swept source OCT nếu có điều kiện.
Chiến lược phẫu thuật và gây mê
Trong phẫu thuật, cần tránh gây mê tại chỗ (topical) và tiêm nội nhãn (intracamerular) vì thuốc có thể thấm qua các sợi zonule bị thoái hóa, gây độc tính võng mạc (retinal toxicity). Gây mê quanh nhãn cầu (peribulbar) là lựa chọn ưu tiên để tránh massage hoặc áp lực lên nhãn cầu, giúp ngăn ngừa tổn thương zonule và hạ nhãn áp (hypotony). Đối với vết mổ, do độ cứng củng mạc thấp (low scleral rigidity), cần chú ý độ toàn vẹn của vết mổ và có thể cần khâu tăng cường. Nên thực hiện xé bao (rexis) lớn hơn để tránh xơ hóa bao, giúp việc kiểm tra võng mạc hậu phẫu dễ dàng hơn. Nếu dự đoán có khiếm khuyết bao sau, cần thực hiện xé bao kích thước bình thường để đặt IOL vào rãnh thể mi (ciliary sulcus IOL).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bong võng mạc tái phát sau lấy dầu silicone | 17 đến 30% |
| Hệ số nhân chiều dài trục (máy cũ) | 0,64 |
| Tỷ trọng dịch kính | 0,982 |
| Tỷ trọng dầu silicone | 1,532 |
| Thời điểm thực hiện YAG laser (nếu cần) | Sau 6 tuần |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc tránh tiêm nội nhãn xylocaine trong trường hợp có rách bao sau là một cảnh báo quan trọng để bảo vệ võng mạc. Việc sử dụng IOL kỵ nước (hydrophobic IOL) là bắt buộc do hàng rào máu-thủy dịch bị tổn thương làm tăng nguy cơ viêm màng bồ đào. Cần lưu ý rằng việc lấy dầu silicone không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu do nguy cơ bong võng mạc tái phát cao.
- Luôn kiểm tra tình trạng zonule và bao sau trước khi phẫu thuật.
- Ưu tiên gây mê quanh nhãn cầu thay vì gây mê tại chỗ ở mắt có dầu silicone.
- Sử dụng IOL kỵ nước, tuyệt đối không dùng IOL silicone trong mắt có dầu silicone.
- Thực hiện xé bao lớn để thuận tiện cho việc theo dõi võng mạc hậu phẫu.
- Cân nhắc khâu vết mổ do độ cứng củng mạc giảm ở mắt đã phẫu thuật dịch kính.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Neeraj Khunger, 2026, AIOC 2026 IC418 T Dr Neeraj Khunger Introduction, aioseditorproceedings, Video ID: xA-HSWJsb60