Lập kế hoạch và đo đạc thông số cho Phakic IOL (ICL/IPCL) trong phẫu thuật khúc xạ

Bs Ngô Hữu Thế
29.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC493, Dr. Sudhir Srivastava đã trình bày về các chiến lược lập kế hoạch, đo đạc kích thước và quản lý độ võng (vault) trong phẫu thuật đặt thấu kính nội nhãn có công suất (Phakic IOLs) như ICL và IPCL. Việc đánh giá chính xác các thông số giải phẫu trước phẫu thuật là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng thị giác và giảm thiểu các biến chứng dài hạn.

Tầm quan trọng của khúc xạ và đánh giá tiền phẫu

Khúc xạ là bước nền tảng trong phẫu thuật Phakic IOL. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện soi bóng đồng tử (retinoscopy) như một kỹ năng không thể thay thế, ngay cả trong kỷ nguyên của các thiết bị tự động. Việc quan sát phản xạ đáy mắt giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quan về tình trạng quang học của mắt trước khi tiến hành các đo đạc chuyên sâu. Chất lượng thị giác sau phẫu thuật không chỉ phụ thuộc vào công suất thấu kính và độ chính xác của tâm (centration) mà còn phụ thuộc mật thiết vào độ võng (vault) - khoảng cách giữa mặt sau của thấu kính và mặt trước của thủy tinh thể tự nhiên.

Đo đạc kích thước và độ võng (Vault)

Độ võng lý tưởng được khuyến cáo nằm trong khoảng 250 đến 750 micron. Nếu độ võng quá cao, thấu kính có thể tiếp xúc với mống mắt, gây tán xạ sắc tố (pigment dispersion) và nguy cơ glaucoma góc đóng. Ngược lại, nếu độ võng quá thấp, sự tiếp xúc giữa thấu kính và thủy tinh thể có thể dẫn đến hình thành đục thủy tinh thể sớm hoặc gây mất ổn định thấu kính toric. Việc đánh giá độ sâu tiền phòng (anterior chamber depth - ACD) là thông số quan trọng nhất, với ngưỡng an toàn thường là 3 mm, mặc dù trong một số trường hợp hiếm hoi có thể chấp nhận mức 2.7 mm hoặc 2.6 mm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ võng (vault) lý tưởng250 - 750 micron
Độ sâu tiền phòng (ACD) an toàn3 mm (có thể chấp nhận 2.7 - 2.8 mm trong một số trường hợp)
Đo đạc White-to-White (WTW)Sử dụng thước kẹp kỹ thuật số (digital caliper) trên đèn khe
Đánh giá độ võng độngSử dụng OCT (Optical Coherence Tomography)

Kỹ thuật đo đạc và các thách thức lâm sàng

Mặc dù các thiết bị như Pentacam hay các hệ thống đo đạc tự động cung cấp nhiều dữ liệu, tác giả khẳng định đo đạc White-to-White (WTW) bằng thước kẹp kỹ thuật số trên đèn khe vẫn là phương pháp đáng tin cậy nhất trong thực hành lâm sàng. Việc đo đạc sulcus-to-sulcus (STS) mặc dù về lý thuyết là chính xác hơn vì thấu kính nằm trong rãnh thể mi, nhưng lại thiếu tính thực tiễn và có độ biến thiên cao giữa các người đo. Tác giả cũng lưu ý rằng thủy tinh thể tự nhiên có sự tăng trưởng về kích thước theo thời gian, điều này có thể ảnh hưởng đến độ võng trong tương lai. Do đó, việc theo dõi định kỳ bằng OCT để đánh giá sự thay đổi độ võng theo kích thước đồng tử là cần thiết.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh vào kinh nghiệm cá nhân trong việc sử dụng thước kẹp thủ công, điều này đòi hỏi kỹ năng cao và sự kiên trì. Hạn chế của phương pháp này là tính chủ quan. Việc sử dụng OCT để đánh giá độ võng động là một thực hành tốt, giúp dự báo nguy cơ tiếp xúc thấu kính-thủy tinh thể.

Quản lý phẫu thuật và biến chứng

Trong quá trình phẫu thuật, việc sử dụng chất nhầy (viscoelastics) có độ nhớt cao được ưu tiên để đảm bảo an toàn và kiểm soát tiền phòng, đặc biệt khi thao tác với các thấu kính hydrophobic cứng. Nếu gặp tình trạng kẹt thấu kính hoặc nghi ngờ tiếp xúc mống mắt, việc sử dụng pilocarpine pha loãng có thể giúp co đồng tử và giải quyết tình trạng này. Đối với các trường hợp cần cắt mống mắt ngoại vi (PI), tác giả khuyến cáo nên thực hiện cắt mống mắt ngoại vi bằng phẫu thuật (surgical PI) thay vì YAG laser để tránh tình trạng tán xạ sắc tố gây bít tắc góc tiền phòng.

  • Luôn kiểm tra độ sâu tiền phòng (ACD) trước phẫu thuật, ngưỡng an toàn tối thiểu là 3 mm.
  • Sử dụng thước kẹp kỹ thuật số trên đèn khe để đo WTW thay vì chỉ dựa vào các thiết bị tự động.
  • Thực hiện surgical PI thay vì YAG laser PI để tránh biến chứng tán xạ sắc tố.
  • Sử dụng chất nhầy (viscoelastics) có độ nhớt cao để bảo vệ cấu trúc nội nhãn trong quá trình đặt thấu kính.
  • Theo dõi độ võng (vault) định kỳ bằng OCT để phát hiện sớm các thay đổi do sự tăng trưởng của thủy tinh thể.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sudhir Srivastava, 2026, AIOC2026 IC493 T Dr Sudhir Srivastava Phakic Iols icl Ipcl Planning Sizing Vault and Pearl, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: YDhr43Xt1b0.

Xem thêm