Nhận diện các hội chứng giả viêm màng bồ đào (Masquerade Syndromes) trong lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
29.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (GP186) của Dr. Sampath Ranaweera đã tổng hợp các tình huống lâm sàng thực tế về các bệnh lý giả viêm màng bồ đào (masquerade syndromes), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân biệt trước khi chỉ định điều trị bằng steroid. Các hội chứng giả viêm màng bồ đào được định nghĩa là các bệnh lý nhãn khoa bắt chước viêm màng bồ đào (uveitis) nhưng không có đặc điểm viêm thực sự, bao gồm cả các tình trạng tân sinh (neoplastic) và không tân sinh (non-neoplastic).

Đặc điểm dịch tễ và nhận diện hội chứng giả viêm

Theo các nhóm nghiên cứu như SUN working group và International Uveitis Study Group, các hội chứng giả viêm chiếm khoảng 2% đến 5% các trường hợp được chẩn đoán là viêm màng bồ đào. Các tình trạng tân sinh thường gặp ở bệnh nhân trên 50 tuổi. Một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng là tình trạng chẩn đoán quá mức (over-diagnosis) do tỷ lệ lưu hành bệnh lao (TB) cao tại một số khu vực. Nguyên tắc cốt lõi được tác giả nhấn mạnh là: nếu một bệnh lý không biểu hiện đúng như viêm màng bồ đào điển hình, bác sĩ cần luôn xem xét lại chẩn đoán ban đầu.

Các tình huống lâm sàng điển hình

Tác giả đã trình bày 11 ca lâm sàng minh họa cho các sai lầm chẩn đoán phổ biến. Ca bệnh đầu tiên là nam giới 62 tuổi được chẩn đoán viêm màng bồ đào trung gian (intermediate uveitis) trong 8 tháng nhưng không đáp ứng với steroid, kết quả chẩn đoán cuối cùng là u lympho nội nhãn (primary vitreoretinal lymphoma). Các ca bệnh khác bao gồm: bệnh bạch cầu cấp (acute leukemia) biểu hiện bằng thâm nhiễm nhãn cầu, u nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) ở trẻ em bị nhầm với viêm nội nhãn, di căn màng mạch (choroidal metastasis) từ ung thư vú, và các trường hợp giả viêm do dị vật nội nhãn hoặc bong dịch thể. Đặc biệt, bệnh lý võng mạc trung tâm thanh dịch (central serous chorioretinopathy - CSR) thường bị nhầm lẫn với bệnh Vogt-Koyanagi-Harada (VKH) và việc sử dụng steroid trong trường hợp này sẽ làm bệnh trầm trọng hơn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ giả viêm2% đến 5% các ca viêm màng bồ đào
Độ tuổi nguy cơ tân sinhTrên 50 tuổi
Tỷ lệ chẩn đoán sai PVRLLên đến 50% trong giai đoạn đầu
Thời gian trì hoãn chẩn đoán8 đến 12 tháng
Hiệu quả chẩn đoán tế bào họcTăng từ 20% (cell film) lên 50% (cell block)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, GP186; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng steroid mù quáng là sai lầm nguy hiểm nhất trong quản lý các ca nghi ngờ viêm màng bồ đào không điển hình. Việc phối hợp chặt chẽ với khoa bệnh học để xử lý mẫu sinh thiết (vitreous biopsy) bằng phương pháp cell block thay vì cell film là yếu tố then chốt để tăng độ nhạy chẩn đoán u lympho nội nhãn.

Chiến lược tiếp cận và thực hành lâm sàng

Để tránh các sai lầm chẩn đoán, bác sĩ cần thực hiện một cách tiếp cận hệ thống. Đối với các trường hợp viêm màng bồ đào một bên, mạn tính, ở bệnh nhân lớn tuổi, không đáp ứng với steroid hoặc có hình ảnh lâm sàng không điển hình, cần thực hiện các xét nghiệm hình ảnh học chuyên sâu như chụp OCT, B-scan, hoặc MRI não nếu nghi ngờ u lympho hệ thần kinh trung ương (CNS lymphoma). Việc thực hiện công thức máu toàn phần (full blood count) là bắt buộc trước khi bắt đầu liệu pháp steroid để loại trừ các bệnh lý ác tính hệ thống như bệnh bạch cầu.

  • Luôn nghi ngờ hội chứng giả viêm nếu bệnh nhân không đáp ứng với steroid hoặc có biểu hiện không điển hình.
  • Thực hiện công thức máu toàn phần trước khi chỉ định steroid cho các ca viêm màng bồ đào hai bên không rõ nguyên nhân.
  • Phối hợp với khoa bệnh học để xử lý mẫu dịch kính bằng phương pháp cell block nhằm tăng khả năng chẩn đoán u lympho.
  • Chụp MRI não và phân tích dịch não tủy (CSF analysis) khi nghi ngờ u lympho nội nhãn có liên quan đến hệ thần kinh trung ương.
  • Tránh sử dụng steroid kéo dài khi chưa có chẩn đoán xác định, đặc biệt trong các trường hợp nghi ngờ CSR hoặc u nội nhãn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sampath Ranaweera, 2026, When It’s Not Uveitis: Common Masquerades and Costly Misdiagnosis, AIOC 2026 GP186, aioseditorproceedings, Video ID: Vo4ZugvHs54.

Xem thêm