Tại hội thảo AIOC2026, chủ đề IC45 về sinh trắc học (biometry) trên mắt sau ghép giác mạc đã được trình bày, tập trung vào các thách thức trong việc đạt được công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL power) chính xác. Việc đo đạc trên mắt sau ghép giác mạc xuyên (PKP) hoặc ghép giác mạc phiến (DALK, DSAEK, DMEK) đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về những thay đổi cấu trúc giác mạc, nơi trục hình học và trục thị giác không còn trùng khớp như mắt bình thường.
Thách thức trong sinh trắc học sau ghép giác mạc
Trong mắt bình thường, hệ thống dựa trên vòng Placido (Placido-based system) hoạt động hiệu quả để đo độ cong bề mặt trước và đánh giá tính đối xứng. Tuy nhiên, sau ghép giác mạc, bề mặt giác mạc trở nên bất thường, làm thay đổi tỷ lệ độ cong trước-sau và chỉ số keratometry. Các thiết bị tiên tiến như Pentacam là cần thiết để đo cả độ cong bề mặt trước và sau, từ đó xác định tổng công suất giác mạc (total corneal power). Khi thực hiện đo, cần ưu tiên vùng trung tâm 3mm để đảm bảo độ tin cậy. Nếu các giá trị thu được khác biệt, bác sĩ nên thực hiện nhiều lần đo và lấy giá trị trung bình.
Chiến lược đo đạc theo loại hình phẫu thuật
Đối với phẫu thuật DALK, bề mặt trước bị ảnh hưởng nhưng bề mặt sau thường được bảo tồn, cho phép sử dụng các công thức tính toán tiêu chuẩn. Ngược lại, trong phẫu thuật DSAEK, sự thay đổi độ dày giác mạc trung tâm và ngoại vi tạo ra cấu trúc hình khum (meniscus profile), làm giảm công suất giác mạc hiệu quả và dẫn đến dịch chuyển khúc xạ viễn thị (hyperopic shift) khoảng 1.5 diopters. Đối với DMEK, thay đổi cấu trúc ít hơn, cho phép sử dụng các công thức tính toán tương tự như mắt sau PKP. Các công thức như Barrett Universal II, Holladay, và SRK/T thường được ưu tiên sử dụng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Dịch chuyển khúc xạ sau DSAEK | 1.5 diopters |
| Vùng đo keratometry tin cậy | 3mm trung tâm |
| Thời gian chờ sau tháo chỉ (PKP) | tối thiểu 3-6 tháng |
| Thời gian chờ sau DMEK | 3 tháng |
| Công thức IOL ưu tiên | Barrett Universal II |
Quản lý hậu phẫu và tư vấn bệnh nhân
Việc lập kế hoạch phẫu thuật đục thủy tinh thể cần đảm bảo khúc xạ và chỉ số keratometry ổn định qua ít nhất hai lần khám. Đối với phẫu thuật toric IOL, dù có thể điều chỉnh loạn thị lên đến 8-9 diopters, kết quả thường không chính xác bằng mắt thường, do đó mục tiêu khúc xạ nên hướng về phía cận thị (myopia side). Phẫu thuật viên cần lưu ý tránh xa vùng tiếp giáp giữa mảnh ghép và giác mạc chủ (graft-host junction) để tránh gây tổn thương. Chế độ steroid sau phẫu thuật cần được duy trì lâu dài hơn so với phẫu thuật thông thường, với liều giảm dần từ 50mg, 40mg, 30mg đến 20mg trong vòng 1 tháng đối với steroid đường uống.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng giá trị cận thị cao nhất từ các máy đo khác nhau làm điểm tựa tính toán, tuy nhiên cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về khả năng vẫn phải đeo kính sau phẫu thuật do độ chính xác của IOL trên mắt ghép giác mạc luôn là một thách thức.
- Luôn ưu tiên đo đạc khi khúc xạ và keratometry ổn định qua ít nhất 2 lần khám.
- Sử dụng công thức Barrett Universal II cho các trường hợp sau ghép giác mạc.
- Cân nhắc dịch chuyển khúc xạ viễn thị (hyperopic shift) khoảng 1.5D sau phẫu thuật DSAEK.
- Duy trì chế độ steroid kéo dài và giảm liều dần theo phác đồ để kiểm soát viêm.
- Tư vấn bệnh nhân về khả năng cần đeo kính sau phẫu thuật do khó đạt được độ chính xác tuyệt đối.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Bhupesh Singh, 2026, AIOC2026 IC45 Topsy Turvy Biometry in the Post Transplant Eye, aioseditorproceedings, Video ID: 0S7lrIXXQl0.