Hội thảo AIOC2026 IC409 về Phục hồi thị lực cho mắt vô thủy tinh thể (Rehabilitation of Aphakic Eyes) năm 2026 đã thảo luận chi tiết về các kỹ thuật cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong điều kiện thiếu hỗ trợ bao. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm kiểm tra tình trạng góc tiền phòng, sự hiện diện của dính mống mắt (synechiae) và tình trạng bao thủy tinh thể còn sót lại, sử dụng siêu âm sinh hiển vi (Ultrasound Biomicroscopy - UBM) khi cần thiết.
Đánh giá tiền phẫu và chuẩn bị
Việc đánh giá tiền phẫu là yếu tố then chốt để tránh các biến chứng như tăng nhãn áp thứ phát do dính mống mắt hoặc lệch IOL. Tác giả nhấn mạnh cần kiểm tra kỹ tình trạng bao thủy tinh thể sau khi giãn đồng tử. Nếu đồng tử không giãn do dính mống mắt, UBM là công cụ hữu ích để đánh giá cấu trúc phía sau mống mắt. Ngoài ra, cần chuẩn bị sẵn sàng máy cắt dịch kính tự động (anterior vitrectomy) ngay cả khi phẫu thuật viên chỉ thực hiện phẫu thuật phần trước, nhằm xử lý các mảnh bao hoặc dịch kính trong tiền phòng.
Kỹ thuật cố định IOL một vòng (Single Loop Fixation)
Nghiên cứu hồi cứu trên 10 bệnh nhân cho thấy nếu còn ít nhất 50% hỗ trợ bao ngoại vi, kỹ thuật cố định một vòng (single loop fixation) mang lại kết quả tốt với độ nghiêng IOL dưới 1 độ. Kỹ thuật này yêu cầu cố định tại điểm cao nhất của haptic để tránh trượt. Nếu hỗ trợ bao thiếu hụt ở phía dưới, kỹ thuật này không được khuyến cáo. Việc thắt nút cần thực hiện cẩn thận, tránh kéo căng quá mức gây lệch IOL.
Kỹ thuật cố định hai điểm (Two-point Fixation)
Kỹ thuật cố định hai điểm được mô tả nhằm giảm thiểu tình trạng xói mòn chỉ khâu (suture erosion) thường gặp ở các kỹ thuật cũ. Điểm quan trọng là tạo vạt củng mạc đủ dày và chắc chắn để chôn vùi nút chỉ khâu bên dưới. Kỹ thuật này không yêu cầu externalization của haptic hay sử dụng keo sinh học (fibrin glue). Việc sử dụng chỉ khâu 10-0 hoặc 9-0 Proline với kim cong được khuyến khích.
Cố định IOL vào mống mắt (Iris Claw Lens)
Iris claw lens là lựa chọn thay thế trong các trường hợp thiếu hỗ trợ bao, đặc biệt ở các trung tâm không có sẵn thiết bị phẫu thuật dịch kính (PPV). Chỉ định bao gồm mắt vô thủy tinh thể sau chấn thương, lệch IOL hoặc IOL không ổn định. Chống chỉ định bao gồm aniridia (thiếu mống mắt), viêm màng bồ đào đang hoạt động, hoặc tân mạch mống mắt do thiếu máu cục bộ. Kỹ thuật yêu cầu kẹp chính xác tại trung tâm optic để giảm nguy cơ biến dạng đồng tử (pupil ovalization).
Cố định IOL bốn điểm (Four-point Fixation)
Kỹ thuật cố định bốn điểm sử dụng IOL acrylic ưa nước (hydrophilic acrylic) được thiết kế cho bốn haptic, giúp ổn định IOL tốt hơn trong các trường hợp đồng tử biến dạng. Kết quả cho thấy BCVA cải thiện ở tất cả các trường hợp với thay đổi trung bình 6.6 diopters. Kỹ thuật này giúp giảm thiểu độ nghiêng và lệch tâm IOL, đồng thời giảm thiểu các biến chứng như CME (Cystoid Macular Edema) nếu chỉ khâu được đặt đúng cách phía sau haptic.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu hồi cứu | 10 bệnh nhân |
| Độ nghiêng IOL (tilt) | < 1 độ |
| Thay đổi khúc xạ trung bình | 6.6 diopters |
| Tỷ lệ thất bại (dự đoán) | 75% (trong một số ca phức tạp) |
| Thời gian theo dõi | tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC409, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật cố định IOL đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thiết bị. Việc lựa chọn giữa cố định vào củng mạc (SFI) hay mống mắt (Iris Claw) phụ thuộc vào tình trạng hỗ trợ bao, sự hiện diện của bệnh lý dịch kính võng mạc và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Hạn chế của tài liệu là cỡ mẫu nhỏ và thiếu dữ liệu theo dõi dài hạn cho tất cả các kỹ thuật được trình bày.
- Luôn đánh giá kỹ tình trạng bao thủy tinh thể và góc tiền phòng trước khi phẫu thuật.
- Sử dụng UBM để kiểm tra cấu trúc phía sau mống mắt nếu đồng tử không giãn.
- Đảm bảo cắt dịch kính tiền phòng đầy đủ (non-negotiable) trước khi đặt IOL.
- Chôn vùi nút chỉ khâu dưới vạt củng mạc dày để tránh xói mòn chỉ khâu.
- Cá nhân hóa lựa chọn kỹ thuật dựa trên tình trạng mống mắt và hỗ trợ bao của từng bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Ruchi Goel, et al., 2026, AIOC2026 IC409 - Rehabilitation of Aphakic Eyes, AIOS Editor Proceedings, https://www.youtube.com/watch?v=vny2u-Xu4hg