Phác đồ điều trị bệnh khô mắt theo hướng dẫn DEWS III

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, bài giảng IC53 của Dr. Samrat Chatterjee đã trình bày cách tiếp cận điều trị bệnh khô mắt (Dry Eye Disease - DED) dựa trên việc xác định các yếu tố nguyên nhân (etiological drivers) theo giao thức DEWS III. Mục tiêu cốt lõi của hướng dẫn này là đơn giản hóa quy trình điều trị bằng cách tập trung vào các tác nhân cụ thể thay vì điều trị bao quát, giúp bác sĩ lâm sàng lựa chọn phương pháp can thiệp chính xác dựa trên bằng chứng.

Các yếu tố nguyên nhân trong bệnh khô mắt

Theo DEWS III, việc chẩn đoán cần xác định rõ các yếu tố nguyên nhân bao gồm: lớp lipid, lớp nước (aqueous), lớp mucin, cơ chế chớp mắt, tình trạng bờ mi (lid margins), sự bất thường về giải phẫu, yếu tố thần kinh, bệnh lý bề mặt nhãn cầu và tình trạng viêm hệ thống. Sau khi xác định được các yếu tố này, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị đích danh cho từng yếu tố thay vì áp dụng phác đồ chung cho mọi bệnh nhân. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị, đặc biệt trong các trường hợp bệnh lý phức tạp.

Điều trị thiếu hụt lớp lipid và rối loạn chức năng tuyến Meibomian

Đối với bệnh nhân có thiếu hụt lớp lipid và rối loạn chức năng tuyến Meibomian (Meibomian Gland Dysfunction - MGD), mục tiêu là ổn định màng phim nước mắt. Các lựa chọn điều trị bao gồm bổ sung omega-3 đường uống, sử dụng nước mắt nhân tạo chứa các tác nhân lipomimetic (lipomimetic eye drops) và các biện pháp bảo tồn nước mắt như kính giữ ẩm. Đối với MGD, các phương pháp từ cơ bản đến nâng cao bao gồm chườm ấm, massage bờ mi, hoặc các thiết bị công nghệ cao như IPL (Intense Pulsed Light) kết hợp liệu pháp ánh sáng cường độ thấp. Mặc dù các thiết bị này có chi phí cao, chúng hiện đã trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn tại Ấn Độ.

Vai trò của nước mắt nhân tạo và các phân tử bổ trợ

Việc lựa chọn nước mắt nhân tạo cần dựa trên thành phần hoạt chất. Các nghiên cứu ngẫu nhiên đã chứng minh rằng sự kết hợp giữa carboxymethylcellulose (CMC) và hyaluronic acid (HA) mang lại hiệu quả vượt trội so với việc sử dụng đơn lẻ từng thành phần. Tương tự, việc kết hợp HA với trehalose hoặc glycerin với CMC cũng cho thấy hiệu quả cải thiện tốt hơn. Bác sĩ cần lưu ý rằng thời gian đánh giá đáp ứng triệu chứng là từ 1 đến 2 tháng, trong khi thời gian để các dấu hiệu lâm sàng cải thiện cần từ 2 đến 4 tháng. Nếu không có sự cải thiện sau 1 đến 3 tháng, việc thay đổi loại thuốc là cần thiết.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian đánh giá triệu chứng1-2 tháng
Thời gian đánh giá dấu hiệu lâm sàng2-4 tháng
Thời điểm cân nhắc đổi thuốc1-3 tháng
Liều Omega-3 khuyến cáo>1200-1500 mg

Quản lý bệnh khô mắt có viêm hệ thống

Đối với bệnh nhân có bệnh lý hệ thống như viêm khớp dạng thấp (rheumatoid arthritis), việc điều trị đòi hỏi sự phối hợp giữa quản lý viêm tại chỗ và kiểm soát viêm hệ thống. Các lựa chọn kiểm soát viêm bề mặt nhãn cầu bao gồm steroid liều thấp, cyclosporine và lifitegrast. Trong trường hợp viêm khớp dạng thấp, cần có sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa thấp khớp để điều chỉnh thuốc ức chế miễn dịch toàn thân. Các biện pháp bổ trợ như sử dụng viên nén pilocarpine để kích thích tiết nước mắt hoặc thực hiện bít điểm lệ (punctal occlusion) bằng phương pháp đốt điểm lệ (punctal cautery) có thể được cân nhắc sau 1-2 tháng điều trị nội khoa.

Bình luận: Thông tin theo Dr. Samrat Chatterjee (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch toàn thân cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết/thấp khớp. Lưu ý rằng việc bít điểm lệ vĩnh viễn bằng đốt điện là phương pháp không thể đảo ngược hoàn toàn, cần cân nhắc kỹ lưỡng trên từng bệnh nhân.
  • Tập trung điều trị vào các yếu tố nguyên nhân cụ thể (lipid, aqueous, viêm) thay vì phác đồ chung.
  • Kiên trì sử dụng thuốc ít nhất 1-3 tháng trước khi đánh giá thất bại điều trị và thay đổi thuốc.
  • Ưu tiên các công thức nước mắt nhân tạo phối hợp (ví dụ: CMC + HA) để tăng hiệu quả.
  • Thiết lập sự phối hợp liên chuyên khoa chặt chẽ khi bệnh nhân có bệnh lý tự miễn hệ thống.
  • Khuyến khích thay đổi lối sống và môi trường làm việc (quy tắc 20/20) cho mọi bệnh nhân khô mắt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Samrat Chatterjee, 2026, Decoding Dews iii Treatment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 50Xma6ucBsk

Xem thêm