Quản lý bệnh nhân không hài lòng sau phẫu thuật đục thủy tinh thể: Bài học lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (năm 2026), chủ đề "6/6 but Still Unhappy?" đã tập trung phân tích các nguyên nhân khiến bệnh nhân không hài lòng dù đạt thị lực 6/6 sau phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery). Việc đạt thị lực tối ưu trên bảng Snellen không đồng nghĩa với sự hài lòng của bệnh nhân, do các yếu tố về chất lượng thị giác, khô mắt, loạn thị tồn dư hoặc các bệnh lý võng mạc tiềm ẩn.

Bệnh lý bề mặt nhãn cầu và loạn thị giả

Loạn dưỡng màng đáy biểu mô (EBMD - Epithelial Basement Membrane Dystrophy) là nguyên nhân thường bị bỏ sót. Các dấu hiệu như hình ảnh vân tay (fingerprint) hoặc bản đồ (map) trên biểu mô giác mạc có thể gây ra hiện tượng bóng ma (ghosting) hoặc nhìn đôi. Việc điều trị EBMD bằng chất bôi trơn hoặc PTK (Phototherapeutic Keratectomy) trước phẫu thuật là cần thiết để cải thiện kết quả đo sinh trắc học. Tương tự, thoái hóa dạng nốt (nodular degeneration) ở vùng trung tâm hoặc cận trung tâm gây biến dạng bề mặt, cần được xử lý trước khi phẫu thuật đục thủy tinh thể để tránh sai lệch kết quả khúc xạ.

Khô mắt và rối loạn chức năng tuyến Meibomian

Khô mắt là nguyên nhân phổ biến nhất nhưng thường bị bỏ qua, ảnh hưởng đến hơn 80% bệnh nhân sau phẫu thuật, trong đó 20% có khô mắt từ trước và 60% không được chẩn đoán. Khô mắt làm mất ổn định màng phim nước mắt, dẫn đến sai lệch trong tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Các triệu chứng như nhìn mờ dao động, chói sáng (glare) và cảm giác dị vật thường xuất hiện. Việc tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu trước phẫu thuật từ 2 đến 4 tuần là bắt buộc. Các xét nghiệm đơn giản như thời gian vỡ phim nước mắt (TBUT - Tear Break-up Time) dưới 6 giây là dấu hiệu cảnh báo cần điều trị tích cực.

Biến chứng phẫu thuật và quản lý IOL

Các vấn đề như rách bao sau (PCR - Posterior Capsular Rupture) hoặc đặt IOL không đúng vị trí có thể gây ra loạn thị tồn dư hoặc lệch trục IOL. Đối với IOL toric, việc xoay trục hoặc đặt sai vị trí là nguyên nhân chính gây không hài lòng. Nếu xảy ra rách bao, việc chuyển đổi sang phẫu thuật SICS (Small Incision Cataract Surgery) hoặc đặt IOL vào rãnh (sulcus) cần được cân nhắc tùy theo tình trạng bao. Việc theo dõi vị trí IOL trong 7 ngày đầu sau phẫu thuật là rất quan trọng.

Bệnh lý võng mạc và các yếu tố khác

Ngay cả khi phẫu thuật thành công, các bệnh lý như phù hoàng điểm dạng nang (CME - Cystoid Macular Edema), màng trước võng mạc (ERM - Epiretinal Membrane), hoặc bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch (CSR) có thể làm giảm chất lượng thị giác. Việc chụp OCT (Optical Coherence Tomography) trước phẫu thuật nên là quy trình thường quy, đặc biệt khi dự định đặt các loại IOL cao cấp (premium IOL). Các triệu chứng như nhìn hình biến dạng (metamorphopsia) hoặc giảm độ tương phản cần được đánh giá kỹ lưỡng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ khô mắt sau phẫu thuật>80% bệnh nhân
Tỷ lệ khô mắt không được chẩn đoán trước phẫu thuật60%
Thời gian vỡ phim nước mắt (TBUT) cảnh báo<6 giây
Tỷ lệ tăng nhãn áp tạm thời sau phẫu thuật29% đến 50%
Tỷ lệ chuyển thành glaucoma sau phẫu thuật2.1% đến 4%
Thời gian theo dõi xoay trục IOL toricTrong vòng 7 ngày
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá bề mặt nhãn cầu và võng mạc trước phẫu thuật. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng thuốc bôi trơn không chỉ là hỗ trợ mà là một phần của quy trình điều trị chuẩn bị phẫu thuật. Hạn chế của tài liệu là không đưa ra phác đồ điều trị cụ thể cho từng loại thuốc, chỉ nêu nguyên tắc chung.
  • Thực hiện đánh giá bề mặt nhãn cầu (TBUT, kiểm tra tuyến Meibomian) cho mọi bệnh nhân trước phẫu thuật.
  • Chụp OCT hoàng điểm thường quy trước khi đặt IOL cao cấp.
  • Tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu ít nhất 2-4 tuần trước khi đo sinh trắc học.
  • Luôn thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) ở bệnh nhân có tiền sử hoặc nguy cơ cao sau phẫu thuật.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về khả năng khô mắt hoặc các triệu chứng quang học sau phẫu thuật để quản lý kỳ vọng.

Tài liệu tham khảo:

AIOC2026, 2026, IC42 - 6/6 but Still Unhappy? — Case-based Lessons from Cataract Clinics, aioseditorproceedings, Video ID: MR9jsaynfxA.

Xem thêm