Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (mã số IC352) của Dr. Daraius Shroff trình bày các chiến lược quản lý bong võng mạc (Retinal Detachment - RD) tái phát, một thách thức lâm sàng đòi hỏi phẫu thuật viên phải đánh giá kỹ lưỡng nguyên nhân và cấu trúc dịch dưới võng mạc (Subretinal Fluid - SRF). Việc phân biệt giữa thất bại phẫu thuật và tái phát là bước then chốt, đặc biệt sau các thủ thuật như ấn độn củng mạc (buckle) hoặc cắt dịch kính (vitrectomy).
Đánh giá dịch dưới võng mạc và cấu trúc bong
Khi đối mặt với dịch tồn lưu sau phẫu thuật không dẫn lưu, phẫu thuật viên cần xem xét mối quan hệ giữa SRF, vị trí vết rách và ấn độn. Dịch tồn lưu có bờ lõm (concave) thường là dấu hiệu tiên lượng tốt, có thể tự thoái triển mà không cần can thiệp thêm nếu không lan đến vùng ora serrata. Ngược lại, cấu trúc dịch hình tròn lồi (circular convex) hoặc dịch lan rộng đòi hỏi phải kiểm tra kỹ các vết rách bị bỏ sót hoặc vết rách rò rỉ. Việc sử dụng hình ảnh học như OCT (Optical Coherence Tomography) và SLO (Scanning Laser Ophthalmoscopy) đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi sự thay đổi của dịch sau phẫu thuật.
Kỹ thuật xử trí bong võng mạc tái phát
Trong trường hợp bong võng mạc tái phát do co kéo, đặc biệt là bệnh nhân có tiền sử chấn thương, việc cắt dịch kính có thể gặp khó khăn do dịch kính dính chặt. Sử dụng khí C3F8 (0.5 ml) kết hợp laser có thể là giải pháp cứu cánh hiệu quả. Đối với các ca phức tạp, tác giả đề xuất cách tiếp cận từng bước (stepwise approach): phẫu thuật đục thủy tinh thể (phacoemulsification) nếu cần, cắt dịch kính nội soi (endoscopic vitrectomy) nếu giác mạc mờ, và bổ sung yếu tố ấn độn để giải phóng co kéo chu vi và co kéo trước sau (AP traction). Việc loại bỏ hoàn toàn phần dịch kính ngoại vi (uncut vitreous skirt) là yếu tố then chốt để kiểm soát tăng sinh dịch kính võng mạc (Proliferative Vitreoretinopathy - PVR) phía trước.
Các thủ thuật hỗ trợ và kỹ thuật mới
Tác giả giới thiệu kỹ thuật "tug-of-war" sử dụng hai kẹp đối diện ở góc 180 độ để bóc tách các dải co kéo chu vi mà không cần cắt võng mạc (retinotomy). Ngoài ra, việc sử dụng mảnh ghép màng ối (Amniotic Membrane Grafting - AMG) đã cho thấy hiệu quả trong các ca lỗ hoàng điểm tái phát hoặc bong võng mạc ở người cận thị nặng. Đối với các ca khó tìm vết rách, việc tiêm nhuộm xanh brilliant blue vào khoang dưới võng mạc thông qua retinotomy 38-gauge có thể giúp xác định vị trí rách chính xác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Liều khí C3F8 | 0.5 ml |
| Kích thước retinotomy | 38-gauge |
| Kích thước trephine giác mạc | 6 mm |
| Kỹ thuật bóc tách | Tug-of-war (hai kẹp đối diện 180 độ) |
| Tác nhân nhuộm | Brilliant blue dye |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật "tug-of-war" là một thủ thuật bimanual đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao để tránh gây rách võng mạc iatrogenic. Việc sử dụng nhuộm xanh dưới võng mạc là một mẹo lâm sàng sáng tạo nhưng cần thận trọng với độc tính tiềm tàng của thuốc nhuộm.
- Luôn đánh giá hình dạng dịch dưới võng mạc (lõm so với lồi) để quyết định can thiệp.
- Ưu tiên loại bỏ hoàn toàn dịch kính ngoại vi để kiểm soát PVR phía trước.
- Sử dụng kỹ thuật bimanual để giải phóng co kéo chu vi thay vì retinotomy khi có thể.
- Cân nhắc mảnh ghép màng ối cho các ca lỗ hoàng điểm tái phát ở người cận thị cao.
- Sử dụng nhuộm xanh dưới võng mạc như phương án cuối cùng để tìm vết rách khó thấy.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Daraius Shroff, 2026, Management of Recurrent Retinal Detachment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ANpUD98bbYI.