Quản lý tăng nhãn áp sau phẫu thuật đục thủy tinh thể: Chiến lược lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Mayuri B. Khamar đã trình bày về chủ đề tăng nhãn áp (IOP) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, một biến chứng đòi hỏi sự nhận diện sớm và can thiệp kịp thời. Tăng nhãn áp sau phẫu thuật là tình trạng phổ biến, thường có tính chất thoáng qua với đỉnh áp lực xuất hiện từ 30 phút đến 4 giờ sau phẫu thuật, tuy nhiên các trường hợp bệnh lý cần được phân biệt rõ ràng với các nguyên nhân thứ phát.

Cơ chế và chẩn đoán tăng nhãn áp sau phẫu thuật

Cơ chế chính của tăng nhãn áp sau phẫu thuật thường liên quan đến sự tắc nghẽn dòng chảy thủy dịch (aqueous flow) tại bất kỳ vị trí nào trong chu trình lưu thông. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm tồn dư chất nhầy nhãn khoa (OVD), viêm, mảnh vỡ thủy tinh thể hoặc bệnh lý glôcôm có sẵn chưa được kiểm soát tốt. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng. Trong một ca lâm sàng được báo cáo, bệnh nhân nam 48 tuổi, đái tháo đường kiểm soát kém, có tiền sử bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (IPDR) và đã tiêm triamcinolone nội nhãn, xuất hiện đau nhức mắt dữ dội, đau đầu và giảm thị lực nghiêm trọng vào ngày thứ 3 sau phẫu thuật phaco. Hình ảnh chụp cắt lớp bán phần trước (AS-OCT) cho thấy góc tiền phòng đóng hoàn toàn, tiền phòng rất nông và có màng viêm, IOL bị đẩy lùi ra sau do không có dòng chảy thủy dịch.

Chiến lược điều trị và quản lý

Điều trị cần được cá thể hóa dựa trên nguyên nhân. Bước đầu tiên là điều trị nội khoa bằng các thuốc ức chế thủy dịch tại chỗ và toàn thân. Timolol hoặc brimonidine được ưu tiên hơn so với các thuốc ức chế carbonic anhydrase (CAI). Cần lưu ý không sử dụng các thuốc tương tự prostaglandin (PGA) hoặc pilocarpine trong các tình trạng này. Thuốc liệt điều tiết (cycloplegics) như atropine thường được ưu tiên sử dụng để ngăn ngừa hoặc phá vỡ sự hình thành dính mống mắt sau. Đối với các trường hợp không đáp ứng với điều trị nội khoa, can thiệp laser hoặc phẫu thuật là cần thiết. Trong ca lâm sàng nêu trên, việc sử dụng laser Nd:YAG để cắt màng đã giúp làm sâu tiền phòng ngay lập tức, đưa nhãn áp về mức bình thường sau 1 tuần theo dõi.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời điểm đỉnh nhãn áp30 phút đến 4 giờ sau phẫu thuật
Tỷ lệ glôcôm sau phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh1% đến 32%
Ngưỡng nhãn áp cần dùng thuốc ức chế thủy dịch (GET)Trên 28 mmHg
Nhãn áp ca lâm sàng minh họa54 mmHg
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc loại bỏ hoàn toàn OVD để tránh tắc nghẽn cơ học. Việc sử dụng atropine trong quản lý viêm sau phẫu thuật là một lựa chọn lâm sàng cần cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng viêm cụ thể của từng bệnh nhân.

Lưu ý đặc biệt trong các nhóm bệnh nhân nguy cơ

Đối với bệnh nhân có hội chứng giả bong bao (PXF), cần tư vấn kỹ lưỡng vì nguy cơ phát triển glôcôm góc mở nguyên phát (POAG) trong tương lai. Trong phẫu thuật đục thủy tinh thể chấn thương, cần thận trọng với glôcôm do thoái lui góc (angle recession glaucoma). Đối với phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh, tỷ lệ glôcôm sau phẫu thuật dao động từ 1% đến 32%, do đó cần theo dõi suốt đời. Các yếu tố nguy cơ bao gồm mắt nhỏ (microphthalmic), phẫu thuật khi trẻ dưới 1 tuổi, hoặc đặt IOL tại rãnh (sulcus fixation). Việc giáo dục bệnh nhân về các triệu chứng cần theo dõi và duy trì liên lạc chặt chẽ với phẫu thuật viên là chìa khóa để can thiệp kịp thời.

  • Luôn thực hiện loại bỏ OVD triệt để sau khi đặt IOL để tránh tắc nghẽn tiền phòng.
  • Ưu tiên sử dụng brimonidine và thuốc chẹn beta thay vì các thuốc có thể gây hạ nhãn áp quá mức như dorzolamide.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân có hội chứng giả bong bao về nguy cơ glôcôm trong tương lai.
  • Sử dụng thuốc liệt điều tiết (cycloplegics) để ngăn ngừa dính mống mắt sau trong các trường hợp viêm.
  • Theo dõi sát nhãn áp sau phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh do nguy cơ glôcôm cao.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Mayuri B. Khamar, 2026, AIOC2026 IC77 Elevated Iop, aioseditorproceedings, Video ID: pXv2Fnxmkss.

Xem thêm